Sponsony

Sponsony

Rysunek przedstawia widoczne od przodu czołgi ze sponsonami o różnej konstrukcji, sponsony zaznaczono kolorem czerwonym. Czołg oznaczony cyfrą 1 to wóz pozbawiony sponsonów oraz wyposażony w pionowe boczne płyty kadłuba. Czołg oznaczony cyfrą 2 to wóz wyposażony w sponsony i nachylone boczne górne płyty kadłuba. Czołg oznaczony cyfrą 3 to wóz wyposażony w sponsony i pionowe boczne górne płyty kadłuba. Czołg oznaczony cyfrą 4 to wóz wyposażony w sponsony, pionowe boczne górne płyty kadłuba, a jednocześnie wyposażony w bardzo wysoki kadłub, co umożliwia zastosowanie pierścienia oporowego wieży o większej średnicy niż wynosi szerokość dolnej części kadłuba.

 

Pojęcie sponsony w przypadku czołgów i innych pojazdów pancernych odnosi się do tej części kadłuba która znajduje się nad gąsienicami. Otóż wiele pojazdów pancernych ma górną część kadłuba szerszą od części dolnej. Przy takim rozwiązaniu boki górnej części kadłuba zazwyczaj znajdują się nad gąsienicami. Ten fragment górnej części kadłuba który wystaje poza dolną część kadłuba (wystaje swoimi bokami), jednocześnie zazwyczaj znajdując się nad gąsienicami, określany jest mianem sponsonu. Należy zaznaczyć że istnieją pojazdy pancerne w których górna część kadłuba ma taką samą szerokość jak dolna część kadłuba, pojazdy takie nie mają sponsonów. Do pojazdów pancernych pozbawionych sponsonów zalicza się między innymi niemiecki czołg Panzer III z okresu drugiej wojny światowej, amerykański czołg M26 Pershing z okresu drugiej wojny światowej, oraz radziecki czołg T-54/T-55 z okresu zimnej wojny. Przy czołgach wyposażonych w sponsony spotykano zarówno wozy z nachylonymi bocznymi górnymi płytami kadłuba, jak i wozy z pionowymi bocznymi górnymi płytami kadłuba. Jeśli czołg ma sponsony, a jego boczne górne płyty kadłuba są pionowe, to objętość sponsonów będzie zazwyczaj większa niż przy czołgu ze sponsonami i nachylonymi bocznymi górnymi płytami kadłuba. Zazwyczaj jak czołg ma sponsony i nachylone boczne górne płyty kadłuba, to nachylenie bocznych płyt jest na tyle małe, aby szerokość dachu kadłuba nie była mniejsza niż szerokość dna kadłuba. Dzięki takiemu rozwiązaniu zmniejszenie objętości sponsonów, spowodowane zastosowaniem pochyłych bocznych górnych płyt kadłuba, nie limituje maksymalnej średnicy pierścienia oporowego wieży, bowiem przy takim rozwiązaniu to szerokość dolnej części kadłuba limituje maksymalną średnicę pierścienia oporowego wieży. Tutaj dobrze zaznaczyć że w czołgach o typowej konstrukcji czołgiści siedzący oficjalnie w wieży, tak naprawdę znajdują się częściowo w wieży (górna część ich ciał), częściowo w górnej części kadłuba (środkowa część ich ciał), a jednocześnie spora część ciał tych czołgistów znajduje się w dolnej części kadłuba. Tym samym nawet gdyby zastosować sponsony, pionowe boczne płyty kadłuba, tym samym dach kadłuba znacznie szerszy niż dolna część kadłuba, to i tak maksymalną średnicę pierścienia oporowego wieży limituje dolna część kadłuba. Mam na myśli to że gdyby zastosować pierścień oporowy wieży o większej średnicy niż dolna część kadłuba, to nie dało by się zbytnio wykorzystać tak szerokiego pierścienia oporowego wieży dla zapewniania miejsca dla czołgistów znajdujących się w wieży. Tak więc sponsony o zmniejszonej objętości (sponsony i pochyłe boczne górny płyty kadłuba), lub nawet brak sponsonów, nie zmniejsza bezpośrednio wygody załogi, bowiem w sponsonach nie znajduje się żadna część ciała czołgistów. Zmniejszona objętość sponsonów lub ich brak może jednak zmniejszać wygodę załogi pośrednio, przykładowo może dojść do sytuacji w której jakiegoś elementu czołgu nie da się umieścić w sponsonie, ze względu na jego zmniejszoną objętość, lub brak sponsonu, tym samym może dojść do konieczności umieszczania tego elementu czołgu w przedziale bojowym, co może zmniejszyć wygodę załogi. Zmniejszona objętość sponsonów, lub ich brak, nie wydaje się jednak poważnym problemem, biorąc pod uwagę że czołgi pozbawione sponsonów zyskały sporą popularność. Podałem już przykłady czołgów bez sponsonów, tym samym teraz podam przykłady czołgów z pochyłymi bocznymi górnymi płytami kadłuba, tym samym ze sponsonami o zmniejszonej objętości. Przykłady takich czołgów to radziecki czołg T-34 i niemiecki czołg PzKpfw V Panther, oba z okresu drugiej wojny światowej. Również w okresie zimnej wojny spotykano czołgi w których zastosowano takie rozwiązanie, czego przykładem niemiecki Leopard 1 i francuski AMX-30. Sponsony często wykorzystywane były jako miejsce gdzie składowano amunicję bądź umieszczano zbiorniki z paliwem. Biorąc pod uwagę że sponsony stanowią fragment górnej części kadłuba, można założyć że większe są szanse na to że wrogi pocisk po przebiciu pancerza trafi w amunicję bądź zbiornik paliwa znajdujące się w sponsonie, w porównaniu do amunicji bądź zbiornika paliwa znajdujących się na dnie kadłuba. Stąd też jeśli w sponsonach umieszczona była amunicja, to dobrze dla przeżywalności załogi aby znajdowała się w pancernych szafkach chroniących amunicję przed odłamkami powstałymi w wyniku przebicia pancerza przez pocisk. Natomiast jeśli w przedniej i środkowej części sponsonów umieszczone były zbiorniki paliwa (zakładając że z przodu czołgu jest przedział kierowania, w środku przedział bojowy, a z tyłu przedział napędowy), to dobrze aby pomiędzy zbiornikami a przedziałem załogi (kierowania i bojowym) znajdowała się płyta pancerna. Z tego co wiem we współczesnych czołgach zazwyczaj nie stosuje się magazynów amunicji umieszczonych w sponsonach, ale sporo czołgów ma umieszczone w sponsonach zbiorniki paliwa. Ciekawym przykładem na przechowywanie amunicji w sponsonach jest amerykański czołg M4 Sherman z okresu drugiej wojny światowej. Najpierw miał on umieszczoną w sponsonach amunicję armatnią, która nie była umieszczona w pancernych szafkach. Późniejsze wersje czołgu miały amunicję składowaną w sponsonach, która jednocześnie znajdowała się w pancernych szafkach. Późne wersje Shermana nie miały natomiast amunicji w sponsonach, bowiem amunicję umieszczono na dnie kadłuba, w mokrych komorach amunicyjnych. Widać na przykładzie tego wozu ewolucję sposobu przechowywania amunicji od rozwiązania słabego jeśli chcieć zapewnić załodze duże szanse przeżycia w przypadku przebicia pancerza, po rozwiązanie dobre dla załogi w przypadku przebicia pancerza. Tutaj można podać przykłady czołgów ze sponsonami i pionowymi bocznymi górnymi płytami kadłuba, tym samym czołgów z rozwiązaniem zapewniającym dużą objętość sponsownów. Czołgi takie to między innymi niemieckie wozy Panzer IV i PzKpfw VI Tiger z okresu drugiej wojny światowej. W przypadku wozów zimnowojennych rozwiązanie takie zastosowano w niemieckim czołgu Leopard 2 i amerykańskim czołgu M1 Abrams.

 

Wanna i nadbudowa

Czasami czytając o broni pancernej spotykałem się z określeniem wanna i określeniem nadbudowa. Oba określenia odnoszą się do kadłubów czołgów i innych pojazdów pancernych. Określenie wanna używane bywa jako nazwa dolnej części kadłuba, a określenie nadbudowa jako nazwa górnej części kadłuba. Uważam że określenia wanna i nadbudowa stosowane są zazwyczaj w odniesieniu do wozów wyposażonych w sponsony, tym samym górną część kadłuba szerszą od części dolnej. Spotkałem się jednak z opinią zgodnie z którą określeń wanna i nadbudowa można używać co najwyżej wobec wozów w których występował technologiczny podział kadłuba na część dolną i oddzielną część górną, które były łączone ze sobą podczas produkcji wozu. Zgodnie z tą ostatnią opinią określenia wanna i nadbudowa mogą być stosowane jedynie w odniesieniu do nielicznych pojazdów pancernych, takich jak niemieckie czołgi Panzer III i Panzer IV z okresu drugiej wojny światowej, w których występował wspomniany technologiczny podział na dolną część kadłuba i oddzielną górną część kadłuba. Tutaj dobrze zauważyć że Panzer III nie miał sponsonów. Większość pojazdów pancernych, zarówno ze sponsonami, jak i bez nich, to wozy w których nie zastosowano podziału technologicznego na wannę i nadbudowę.

 

Wyjątki

Wcześniej napisałem że przy czołgach o typowej konstrukcji, jeśli dach kadłuba nie ma szerokości mniejszej od dolnej części kadłuba, to szerokość dolnej części kadłuba limituje maksymalną średnicę pierścienia oporowego wieży. Można jednak znaleźć wyjątki. Otóż w amerykańskim czołgu M4 Sherman zastosowano na tyle wysoki kadłub, że w przypadku czołgistów oficjalnie siedzących w wieży, jedynie bardzo mała część ciał tych czołgistów znajduje się w dolnej części kadłuba (węższej od górnej części kadłuba). M4 Sherman ma więc sponsony, pionowe boczne górne płyty kadłuba, a jednocześnie pierścień oporowy wieży o większej średnicy od szerokości dolnej części kadłuba. Gdyby zastosować w Shermanie wyraźnie nachylone boczne górne płyty kadłuba, to w jego przypadku najpewniej trzeba by zastosować pierścień oporowy wieży o mniejszej średnicy, co pogorszyło by poziom wygody w przypadku czołgistów siedzących w wieży. Sherman to jednak wyjątek, a nie reguła. Wysokie kadłuby, umożliwiające zastosowanie pierścienia oporowego wieży o większej średnicy od szerokości dolnej części kadłuba, popularności nie zyskały. Warto zauważyć że Amerykanie zastosowali w czołgu M26 Pershing, który powstał jako następca Shermana, stosunkowo niski kadłub, którego dolna część limitowała średnicę pierścienia oporowego wieży. M26 Pershing dodatkowo nie miał sponsosów.

Reklamy
Sponsony

6 uwag do wpisu “Sponsony

  1. […] Z moich szacunków wynika że większość Shermanów z jednym włazem na wieży miała pierwotny suchy typ składowania amunicji. Ten typ składowania amunicji łączył się z koszem wieży wyposażonym w siatkowe (wykonane z metalowej siatki) ściany. Ów ściany mogły utrudniać przechodzenie z wnętrza wieży do przedziału kierowania (i odwrotnie), co w mojej ocenie mogło dodatkowo utrudniać ewakuację. Otóż jeśli znajdujący się w wieży czołgista chciał skorzystać z jakiegoś włazu umieszczonego w kadłubie (mam na myśli zarówno dwa włazy umieszczone na dachu kadłuba, jak i właz znajdujący się na dnie kadłuba), to mogło być to utrudnione przy niektórych położeniach wieży, bowiem przy niektórych położeniach wieży siatkowe ściany kosza oddzielały wnętrze wieży od przedziału kierowania. Siatkowe ściany kosza wieży zlikwidowano wraz z przejściem na suchy ulepszony sposób składowania amunicji, aby ułatwić ładowniczemu dostęp do amunicji zlokalizowanej w sponsonach. […]

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s