Skala dalmiercza celownika optycznego

Siatka celownicza stosowana w celowniku optycznym bądź optycznym przyrządzie obserwacyjnym może być wyposażona w skalę dalmierczą. Jest to tak zwany dalmierz schodkowy. Skala dalmiercza to część siatki celowniczej która umożliwia ocenę odległości poprzez obserwację obiektu o znanej wysokości. Skala zazwyczaj dostosowana jest do jednego typu obiektu o konkretnej wysokości. Tego typu obiektem może być przykładowo stojący człowiek (można założyć że przeciętny człowiek ma mniej więcej 1,7-1,8 metra wzrostu). Ocena odległości przy pomocy skali dalmierczej jest mniej dokładna niż przy użyciu dalmierza laserowego. Jednak o ile są dość duże szanse na to że przeciwnik dysponujący odpowiednio nowoczesnym sprzętem wykryje użycie dalmierza laserowego (przykładowo wóz bojowy przeciwnika może być wyposażony w czujniki zdolne wykryć użycie dalmierza laserowego), co może umożliwić przeciwnikowi podjęcie działań mających za zadanie utrudnić trafienie (przykładowo wóz bojowy przeciwnika może odpalić granaty dymne), lub wręcz umożliwić przeciwnikowi namierzenie i ostrzelanie dalmierza razem z obsługującym go żołnierzem, to użycie skali dalmierczej jest całkowicie pasywne, stąd praktycznie nie ma szans na wykrycie przez przeciwnika użycia skali dalmierczej. Poniżej dwa przykłady siatek celowniczych wyposażonych w skalę dalmierczą.

 

Celownik optyczny PSO-1

SWD Siatka

Na rysunku widać siatkę celowniczą celownika optycznego PSO-1 stosowanego na radzieckim karabinie wyborowym SWD (Snajperskaja Wintowka Dragunowa). SWD wraz z celownikiem PSO-1 został wprowadzony do uzbrojenia w latach 60. Po lewej dolnej stronie siatki celowniczej widać skalę dalmierczą opisaną jako „podziałka odległości”. Jeśli strzelec widzi w celowniku sylwetkę stojącego człowieka, może ją wpasować pomiędzy górną linię skali (podziałki odległości), a dolną linię skali. Jeśli sylwetka wypadnie przykładowo pod cyfrą 4, oznacza to że widoczny w celowniku stojący człowiek oddalony jest od strzelca o 400 metrów. Natomiast jeśli sylwetka wypadnie pod cyfrą 6, to widoczny w celowniku stojący człowiek oddalony jest od strzelca o 600 metrów. Podziałka odległości celownika PSO-1 została opracowana przy założeniu że przeciętny człowiek ma 1,7 metra wzrostu.

 

Optyczny przyrząd obserwacyjny TPKU-2B

TPKU-2B

Na rysunku widać siatkę celowniczą optycznego przyrządu obserwacyjnego TPKU-2B stosowanego jako przyrząd obserwacyjny dowódcy w radzieckim czołgu T-55 z okresu zimnej wojny. Na dole siatki celowniczej widać skalę dalmierczą umożliwiającą ocenę odległości w taki sam sposób w jaki ocenę odległości umożliwia skala (podziałka odległości) siatki celowniczej celownika optycznego PSO-1 stosowanego w karabinie wyborowym SWD. Przy czym o ile skala stosowana w siatce celowniczej celownika PSO-1 dostosowana jest do obiektu o wysokości 1,7 metra (wzrost przeciętnego człowieka), to skala stosowana w siatce celowniczej przyrządu obserwacyjnego TPKU-2B dostosowana jest do obiektu o wysokości 2,7 metra. Wysokość równa 2,7 metra to zakładana przez Sowietów wysokość przeciętnego zachodniego czołgu. Jeśli widoczna w przyrządzie obserwacyjnym TPKU-2B sylwetka zachodniego czołgu zostanie wpasowana pomiędzy górną linię skali, a dolną linię skali, a sylwetka wypadnie przykładowo pod liczbą 18, to widoczny w przyrządzie obserwacyjnym zachodni czołg oddalony jest o 1800 metrów. Natomiast jeśli sylwetka zachodniego czołgu wypadnie pod liczbą 22, to widoczny w przyrządzie obserwacyjnym zachodni czołg oddalony jest o 2200 metrów.

 

Pierwsza i druga płaszczyzna ogniskowa

Jeśli celownik ma zmienne powiększenie i jednocześnie siatkę celowniczą na pierwszej płaszczyźnie ogniskowej, to wraz ze rosnącym powiększeniem rosną wymiary siatki celowniczej. Natomiast jeśli celownik ma zmienne powiększenie j siatkę celowniczą na drugiej płaszczyźnie ogniskowej, to mimo rosnącego powiększenia wymiary siatki celowniczej nie ulegają zmianie. Przy celowniku ze zmiennym powiększeniem i siatką celowniczą na pierwszej płaszczyźnie ogniskowej, skala dalmiercza może być używana bez większych problemów niezależnie od powiększenia (zakładając że przy największych powiększeniach skala dalmiercza będzie widoczna w takim celowniku). Przy celowniku ze zmniennym powiększeniem i siatką celowniczą na drugiej płaszczyźnie ogniskowej, skala dalmiercza prezentuje nominalne wartości jedynie przy jednej wartości powiększenia, tym samym można jej bezproblemowo używać jedynie przy jednym powiększeniu. Tutaj można dodać że wspomniany wcześniej celownik optyczny PSO-1 i przyrząd obserwacyjny TPKU-2B nie mają zmiennego powiększenia.

 

Siatki celownicze bez skali dalmierczej

Mil-Dot

Na rysunku widać siatkę celowniczą Mil-Dot w wersji stosowanej przez amerykańskie wojska lądowe (okrągłe kropki widoczne na krzyżu celowniczym). Istnieje również wersja siatki celowniczej Mil-Dot stosowana przez amerykańską piechotę morską (owalne „kropki” widoczne na krzyżu celowniczym). Na rysunku widać jakie miary kątowe prezentują poszczególne elementy celownika (Mil oznacza miliradian) oraz sylwetkę stojącego człowieka wpasowaną pomiędzy środek krzyża celowniczego, a środek czwartej kropki (licząc od środka krzyża celowniczego).

 

Wiele siatek celowniczych, jeśli nie większość, nie ma skali dalmierczej. Jednak istnieją siatki celownicze bez skali dalmierczej dość dobrze nadające się do oceny odległości. Tego typu siatką celowniczą jest w mojej ocenie siatka Mil-Dot, widoczna na rysunku powyżej. Mil-Dot to siatka celownicza wykorzystująca miarę kątową zwaną miliradianem („Mil” to skrót od miliradian), znaną inaczej jako tysięczna. Istnieje wiele różnych interpretacji miliradianu, przy czym wiele celowników produkowanych na rynek cywilnych wykorzystuje miliradian zgodny ze standardem amerykańskiej piechoty morskiej (Mil USMC). Jeden miliradian (Mil USCM) to 1/6328 część kąta pełnego, jednocześnie około 3,5 minuty kątowej (MOA), co oznacza równą 100 mm długość łuku w odległości 100 metrów. Upraszczając, jeden miliradian to około 50 mm na 50 metrów, 100 mm na 100 metrów, 200 mm na 200 metrów, 300 mm na 300 metrów, 400 mm na 400 metrów i tak dalej. W siatce celowniczej Mil-Dot odległość pomiędzy centrum kropki umieszczonej na krzyżu celowniczym, a centrum sąsiedniej kropki umieszczonej na tej samej linii krzyża celowniczego, wynosi jeden miliradian. Podobnie odległość od środka krzyża celowniczego do najbliższych kropek wynosi jeden miliradian. Tym samym jeśli w celowniku z siatką celowniczą Mil-Dot widać sylwetkę stojącego człowieka i można wspomnianą sylwetkę wpasować (przykładowo) pomiędzy środek krzyża celowniczego, a środek czwartej kropki (licząc od środka krzyża celowniczego), to zakładając że przeciętny człowiek ma 1,8 metra wzrostu, można obliczyć że jest on oddalony od strzelca o około 450 metrów. Należy zaznaczyć że jak celownik ma zmienne powiększenie i siatkę celowniczą w drugiej płaszczyźnie ogniskowej (siatkę której wymiary nie rosną wraz z rosnącym powiększeniem) to siatka taka ma wymiary kątowe pomiędzy punktami siatki zgodne z wymiarami nominalnymi tylko przy jednej wartości powiększenia. Oznacza to że jeśli chcemy mierzyć odległość, to musimy ustawić takie powiększenie, przy jakim punkty na siatce celowniczej będą poprawnie prezentowały te miary kątowe, jakie mają prezentować. Zazwyczaj jest to powiększenie największe lub specjalnie oznaczone. Tutaj można dodać pewną ciekawostkę. Otóż siatka celownicza Mil-Dot w wersji używanej przez amerykańskie wojska lądowe (Mil-Dot Army) różni się od siatki Mil-Dot używanej przez amerykańską piechotę morską (Mil-Dot USMC). Siatka wojsk lądowych ma okrągłe kropki na krzyżu celowniczym, a siatka piechoty morskiej ma owalne „kropki” widoczne na krzyżu celowniczym. Jednocześnie oprócz miliradianu zgodnego ze standardem amerykańskiej piechoty morskiej (Mil USMC), istnieje miliradian zgodny ze standardem amerykańskich wojsk lądowych, znany również jako miliradian zgodny ze standardem NATO (MIL Army, Mil NATO). Różnica pomiędzy Mil USMC a Mil Army jest bardzo mała (Mil Army to 1/6400 część kąta pełnego, co oznacza równą 98,2 mm długość łuku w odległości 100 metrów), ale istnieje. Mogło by się wydawać że celowniki z siatką celowniczą wyglądającą jak Mil-Dot Army powinny wykorzystywać miarę kątową Mil Army, a celowniki z siatką celowniczą wyglądającą jak Mil-Dot USMC powinny wykorzystywać miarę kątową Mil USMC. Tak jednak nie jest, wiele celowników optycznych produkowanych ma siatkę celowniczą wyglądającą jak Mil-Dot Army, a wykorzystuje miarę kątową Mil USMC. Stąd też na rysunku powyżej widać siatkę Mil-Dot Army, a jednocześnie opisałem pomiar odległości przy założeniu że siatka wykorzystuje miarę kątową Mil USMC. Na koniec dodam że nie wszystkie siatki celownicze bez skali dalmierczej nadają się do oceny odległości tak dobrze jak siatka Mil-Dot. Poniżej rysunek siatki celowniczej Duplex, która według mnie znacznie słabiej nadaje się do oceny odległości od siatki Mil-Dot.

 

Duplexm

Na rysunku widać siatkę celowniczą Duplex, według mnie do oceny odległości nadaje się ona znacznie słabiej od siatki Mil-Dot.

Reklamy
Skala dalmiercza celownika optycznego

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s