Ręczny napęd wieży czołgowej

Uzbrojenie główne czołgu zazwyczaj znajduje się w wieży. Tym samym aby naprowadzić uzbrojenie główne czołgu na cel należy dokonać obrotu wieży. Obrót wieży może zostać wykonany ręcznie (napęd ręczny) lub mechanicznie (napęd mechaniczny realizowany hydraulicznie bądź elektrycznie). Nie wszystkie czołgi i inne wozy bojowe wyposażone w wieżę mają mechanizm umożliwiający mechaniczny obrót wieży, jednak praktycznie wszystkie wozy bojowe wyposażone w wieżę mają możliwość ręcznego obrotu wieży, przy czym w wozach z hydraulicznym bądź elektrycznym systemem mechanicznego obrotu wieży, możliwość ręcznego obrotu wieży traktowana jest zazwyczaj jako rozwiązanie zapasowe. Zdarzały się jednak starsze wozy bojowe w których hydrauliczny bądź elektryczny mechanizm obrotu wieży był wystarczająco dokładny do zgrubnego naprowadzenia armaty na cel, lecz zbyt mało dokładny do dokładnego celowania. W wozach takich zazwyczaj najpierw zgrubnie naprowadzano armatę na cel przy pomocy mechanicznego systemu napędu wieży, a następnie dokładnie celowano w sposób ręczny. Tak było przykładowo w radzieckim czołgu średnim T-34 z okresu drugiej wojny światowej. Ręczny napęd wieży może odbywać się albo w sposób czysto ręczny, albo przy pomocy przekładni napędzanej korbką. Aby obrócić wieżę przy napędzie czysto ręcznym działonowy (bądź inny członek załogi znajdujący się w wieży) musiał przyłożyć siłę swojego ramienia do uchwytu zamontowanego w wieży. Rozwiązanie takie występowało między innymi we francuskich pierwszowojennym czołgu Renault FT i polskim samochodzie pancernym wzór 1934 z okresu międzywojennego. Mam wrażenie że tego typu rozwiązanie zazwyczaj spotykane było w lekkich, jednoosobowych wieżach. Jednocześnie mam wątpliwości czy napęd czysto ręczny był by skuteczny przy stosunkowo ciężkich wieżach (mam na myśli przykładowo wieże czołgów średnich z okresu drugiej wojny światowej). Skłonny jestem postawić tezę że w przypadku czołgów czysto ręczny napęd wieży zanikł już w okresie międzywojennym. Przynajmniej w przypadku czołgów czysto ręczny napęd wieży występował chyba jedynie jako jedyny system napędu wieży. Nie kojarzę czołgu który miał by główny mechaniczny system napędu wieży (elektryczny bądź hydrauliczny), a w którym dodatkowy ręczny system napędu wieży był by czysto ręczny. Inny system ręcznego napędu wieży to napęd przy pomocy przekładni napędzanej korbką. Tego typu rozwiązanie stosowane było zarówno jako jedyny system napędu wieży, jak i jako dodatkowy napęd wieży, uzupełniający system elektryczny bądź hydrauliczny. Jeszcze podczas drugiej wojny światowej produkowano czołgi których jedynym systemem napędu wieży był napęd ręczny korbkowy, czego przykładem niemiecki czołg średni Panzer III i późne wersje niemieckiego czołgu średniego Panzer IV. Jednocześnie podczas drugiej wojny światowej napęd ręczny korbkowy coraz częściej pełnił rolę napędu który miał za zadanie jedynie uzupełniać mechaniczny napęd wieży. Wiązało się to zarówno z coraz większą doskonałością mechanicznych napędów wieży, jak i z tym że czołgi miały coraz silniej opancerzone wieże, wyposażone w coraz potężniejsze uzbrojenie główne, co powodowało wzrost masy wież czołgowych, a tym samym coraz częstszą konieczność stosowania mechanicznych napędów wieży. Jednocześnie rozwiązanie w którym napęd ręczny korbkowy był jedynym systemem napędu wieży, nie zanikło po drugiej wojnie światowej, choć występowało jedynie w pojazdach ze stosunkowo lekkimi wieżami, czego przykładem radziecki samochód pancerny BRDM-2 z lat 60. Napęd wieży ręczny korbkowy może występować zarówno pod postacią jednej korbki umożliwiającej obrót wieży, umieszczonej zazwyczaj tak aby działonowy miał do niej łatwy dostęp, jak i pod postacią większej liczby korbek, dzięki czemu więcej niż jeden członek załogi może obracać wieżą przy wykorzystaniu napędu ręcznego. To drugie rozwiązanie może być szczególnie przydatne przy ciężkich wieżach, w przypadku których jeden członek załogi mógł by mieć trudność z obrotem wieży z sensowną prędkością przy użyciu ręcznego korbkowego mechanizmu obrotu. Dwie korbki umożliwiające obrót wieży zastosowano między innymi w niemieckim drugowojennym czołgu ciężkim Tygrys, gdzie jedna korbka była przeznaczona dla działonowego, a druga dla dowódcy bądź ładowniczego. Tutaj zauważę że korba przeznaczone dla działonowego Tygrysa miała inne przełożenie od korbki przeznaczonej dla dowódcy bądź ładowniczego. Aby dokonać pełnego obrotu wieży przy użyciu korbki działonowego, należało wykonać 720 obrotów korbką, natomiast aby dokonać pełnego obrotu wieży przy użyciu korbki przeznaczonej dla dowódcy bądź działonowego, należało wykonać 595 obrotów korbką. W Tygrysie korbki ręcznego napędu wieży pełniły rolę uzupełniającą wobec hydraulicznego napędu wieży.

 

W przypadku czołgu o typowej konstrukcji, aby naprowadzić na cel uzbrojenie główne, należy nie tylko wykonać obrót wieży zapewniający naprowadzenie uzbrojenia głównego w płaszczyźnie poziomej, ale również wykonać ruch uzbrojenia głównego w płaszczyźnie pionowej. Ruch uzbrojenia głównego w płaszczyźnie pionowej może być realizowany ręcznie, bądź mechanicznie (hydraulicznie bądź elektrycznie). Ruch uzbrojenia głównego w pionie może być realizowany czysto ręcznie, jak i ręcznie korbkowo. Ruch uzbrojenia głównego w pionie realizowany czysto ręcznie występował między innymi w brytyjskich drugowojennych czołgach z armatą 2 funtową, w których działonowy naprowadzał armatę na cel w pionie przy pomocy swego rodzaju kolby. Jednocześnie można przyjąć że wraz ze stosowaniem w czołgach coraz potężniejszego uzbrojenia głównego, nastąpił zanik czysto ręcznego naprowadzania na cel uzbrojenia głównego w pionie. Ruch uzbrojenia głównego czołgu w pionie może być również realizowany ręcznie przy pomocy mechanizmu podniesieniowego wyposażonego w korbkę. Tutaj zauważę że mechaniczne (hydrauliczne bądź elektryczne) systemy zapewniające obrót wieży spopularyzowały się szybciej niż mechaniczne (hydrauliczne bądź elektryczne) systemy zapewniające ruch uzbrojenia głównego w pionie. Najpewniej wynikało to z tego że w przypadku czołgow zakres ruchu uzbrojenia głównego w pionie jest znacznie mniejszy niż zakres ruchu uzbrojenia głównego w poziomie. Po prostu armatę czołgu można zazwyczaj podnieść o kilkanaście, kilkadziesiąt stopni (choć prawie zawsze mniej niż 30 stopni), a opuścić o kilka, kilkanaście stopni. Nie jest to szczególnie duży zakres ruchu. Natomiast wieża czołgu zazwyczaj może wykonać obrót o 360 stopni (pełny obrót). Ogólnie rzecz biorąc, można znaleźć wiele czołgów w których zastosowano system mechanicznego obrotu wieży, a w których można było jedynie ręcznie naprowadzić armatę na cel w pionie. Jednocześnie trudno znaleźć czołg który miał by hydrauliczny bądź elektryczny mechanizm podniesieniowy, a który nie miał by jednocześnie elektrycznego bądź hydraulicznego systemu obrotu wieży. Oczywiście, rozwiązanie w którym mechaniczny (hydrauliczny bądź elektryczny) jest zarówno system obrotu wieży, jak i mechanizm podniesieniowy armaty, występowało i występuje w konstrukcji czołgów. Ręczny system naprowadzania uzbrojenia głównego w pionie może być jedynym systemem tego typu w czołgu, bądź też pełnić rolę uzupełniającą wobec systemu hydraulicznego bądź elektrycznego. Nie kojarzę aby w jakimś czołgu czysto ręczny system naprowadzania uzbrojenia głównego na cel w pionie został zastosowany jako uzupełnienie hydraulicznego bądź elektryczny system tego typu, jednak powszechnie stosowano i stosuje się ręczny korbkowy system naprowadzania uzbrojenia głównego na cel w pionie uzupełniający system hydrauliczny bądź elektryczny.

 

Poza pojazdami pancernymi z uzbrojeniem głównym umieszczonym w obrotowej wieży, istniały pojazdy pancerne z uzbrojeniem głównym umieszczonym w kadłubie. Tego typu pojazdami były niektóre czołgi (Char B1, M11/39, M3 Lee/Grant, Stridsvagn 103), jak i wiele dział samobieżnych (między innymi Marder, StuG III, Jagdpanzer IV, Nashorn, Jagdpanther, SU-76, SU-85, ISU-152). Jeśli w jakimś pojeździe pancernym umieszczona w kadłubie armata miała możliwość ruchu w poziomie względem kadłuba, to wtedy najczęściej stosowano jedynie ręczny korbkowy mechanizm kierunkowy armaty (mechanizm umożliwiający naprowadzanie uzbrojenia na cel w płaszczyźnie poziomej). Występowały jednak wyjątki od tej reguły, czego przykładem późne wersje włoskiego drugowojennego czołgu lekkiego M11/39, w których kadłubowa armata miała hydrauliczny mechanizm kierunkowy. Co ciekawe, istniały pojazdy z umieszczoną w kadłubie armatą, pozbawioną możliwości ruchu w płaszczyźnie poziomej względem kadłuba. W takich pojazdach celowanie w płaszczyźnie poziomej odbywało się przy pomocy mechanizmu skrętu pojazu (celowano całym pojazdem). Przykładem takiego pojazdu jest francuski czołg drugowojenny ciężki Char B1. Jednocześnie pojazdy z armatą umieszczoną w kadłubie miały zazwyczaj ręczny korbkowy mechanizm podniesieniowy (mechanizm umożliwiający naprowadzanie uzbrojenia na cel w płaszczyźnie pionowej). Jednak i od tej reguły można znaleźć wyjątki, czego przykładem szwedzki zimnowojenny czołg Stridsvagn 103 z armatą pozbawioną możliwości ruchu względem kadłuba, zarówno w płaszczyźnie poziomej, jak i pionowej. Celowanie czołgiem Stridsvagn 103 w płaszczyźnie poziomej i pionowej odbywało się poprzez ruch całego pojazdu. Za celowanie w płaszczyźnie poziomej odpowiadał mechanizm skrętu czołgu, a za celowanie w płaszczyźnie pionowej odpowiadało hydropneumatyczne zawieszenie wozu, dzięki któremu można było podnieść bądź opuścić przód lub tył pojazdu.

 

Pojazdy w których naprowadzanie uzbrojenia głównego na cel możliwe było jedynie ręcznie zazwyczaj nie były wyposażone w stabilizację uzbrojenia głównego, ale zdarzały się wyjątki. Takim wyjątkiem był między innymi amerykański drugowojenny czołg średni M3 Lee/Grant w którym umieszczona w kadłubie armata miała ręczny korbkowy mechanizm kierunkowy i ręczny korbkowy mechanizm podniesieniowy. Jednocześnie znajdująca się w kadłubie armata była stabilizowana w pionie. Armata kadłubowa czołgu średniego M3 mogła być stabilizowana w pionie, mimo zastosowania w tym czołgu jedynie ręcznego korbkowego mechanizmu podniesieniowego, bowiem stabilizator nie był integralną częścią mechanizmu podniesieniowego, lecz oddzielnym od tego mechanizmu elementem. M3 Lee/Grant to również chyba jedyny produkowany seryjnie pojazd pancerny w którym umieszczona w kadłubie armata była stabilizowana.

Reklamy
Ręczny napęd wieży czołgowej

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s