Duża wysokość Shermana?

PZ4_M4_T-34

Od lewej: widoczna od przodu sylwetka niemieckiego czołgu średniego Panzer IV, widoczna od przodu sylwetka amerykańskiego czołgu średniego Sherman w wersji M4A3 z armatą M1 kalibru 76 mm, widoczna od przodu sylwetka radzieckiego czołgu średniego T-34/85.

 

Zgodnie z często spotykaną tezą, amerykański czołg średni M4 Sherman z okresu drugiej wojny światowej, charakteryzował się bardzo dużą wysokością. Jednak od jakiegoś czasu spotykam się z opiniami według których mitem jest teza o nadzwyczajnej wysokości Shermana. Postanowiłem więc stworzyć wpis w którym postaram się sprawdzić czy teza o nadzwyczajnej wysokości Shermana jest prawdą, czy może mitem. Sherman był czołgiem średnim z okresu drugiej wojny światowej, tym samym według mnie aby ocenić czy faktycznie był bardzo wysoki, należy porównać go do innych czołgów średnich z okresu drugiej wojny światowej. Najpierw ustalę więc wysokość Shermana. Pozbawiony wieżyczki obserwacyjnej Sherman wyposażony w armatę M3 kalibru 75 mm miał 274 centymetry wysokości. Natomiast wyposażony w wieżyczkę obserwacyjną* Sherman z armatą M1 kalibru 76 mm miał 297 centymetrów wysokości (wysokość liczona łącznie z wieżyczką obserwacyjną). Odpowiednikiem Shermana z armatą M3 kalibru 75 mm był między innymi radziecki czołg średni T-34/76 w wersji bez wieżyczki obserwacyjnej dowódcy. Wysokość czołgu T-34/76 w wersji bez wieżyczki obserwacyjnej dowódcy wynosiła 245 centymetrów, tym samym Sherman z armatą M3 (wersja bez wieżyczki obserwacyjnej dowódcy) był o około 30 centymetrów wyższy niż jego radziecki odpowiednik. Natomiast odpowiednikiem Shermana wyposażonego w armatę M1 kalibru 76 mm i wieżyczkę obserwacyjną dowódcy był radziecki czołg średni T-34/85. Wysokość czołgu T-34/85 to 272 centymetry (wysokość liczona łącznie z wieżyczką obserwacyjną dowódcy). Sherman z armatą M1 i wieżyczką obserwacyjną dowódcy był więc o około 20 centymetrów wyższy niż jego radziecki odpowiednik. Oczywiście, podczas drugiej wojny światowej czołgi produkowano nie tylko w USA i ZSRR. Według mnie można uznać że podczas drugiej wojny światowej głównymi graczami w broni pancernej, oprócz Amerykanów i Sowietów, byli również Niemcy i Brytyjczycy. Tym samym należy w mojej ocenie porównać również wysokość Shermana do odpowiadających mu czołgów niemieckich i brytyjskich. Odpowiednikiem Shermana był w mojej ocenie niemiecki czołg średni Panzer IV. Jego wysokość to 268 centymetrów (wysokość liczona łącznie z wieżyczką obserwacyjną dowódcy). Sherman był więc wyższy od czołgu Panzer IV, zarówno jeśli brać pod uwagę uzbrojonego w armatę M3 Shermana bez wieżyczki obserwacyjnej dowódcy, jak i jeśli brać pod uwagę uzbrojonego w armatę M1 Shermana z wieżyczką obserwacyjną dowódcy. Kolejny niemiecki czołg średni który może zostać wykorzystany jako skala porównawcza dla Shermana to Panzer V Panther (Pantera). Wysokość Pantery to 298 centymetrów liczone łącznie z wieżyczką obserwacyjną, tym samym wysokość Pantery była zbliżona do wysokości Shermana z armatą M1 i wieżyczką obserwacyjną. Spośród czołgów brytyjskich które dobrze nadają się na skalę porównawczą dla Shermana, wybrałem Cromwella i Cometa. Cromwell miał 249 centymetry wzrostu, natomiast Comet 267 centymetry wzrostu. Sherman był więc wyższy od obu brytyjskich wozów, niezależnie od tego czy oba brytyjskie wozy porównać do uzbrojonego w armatę M3 Shermana bez wieżyczki obserwacyjnej dowódcy, czy do uzbrojonego w armatę M1 Shermana z wieżyczką obserwacyjną dowódcy. Co ciekawe, uzbrojony w armatę M1 Sherman z wieżyczką obserwacyjną dowódcy był wyższy nawet od swojego następcy, czołgu M26 Pershing, którego wysokość wynosiła 278 centymetrów (liczone łącznie z wieżyczką obserwacyjną dowódcy). Zaznaczę że armata M3 kalibru 90 mm stanowiąca uzbrojenie główne czołgu M26 Pershing była potężniejsza od armaty M1 kalibru 76 mm zastosowanej w Shermanie, a jednocześnie zakres ruchu uzbrojenie głównego w pionie nie był w czołgu M26 Pershing wyraźnie mniejszy niż zakres ruchu uzbrojenie głównego w pionie jaki występował w Shermanie z armatą M1. Stąd też wieża Pershinga była wyższa od wieży zastosowanej w Shermanie z armatą M1. Ogólnie rzecz biorąc, uważam że teza zgodnie z którą Sherman był bardzo wysokim czołgiem, jest tezą prawdziwą, a nie mitem. Sherman nie był co prawda wyższy od niemieckiej Pantery, ale Pantera była jednym z najwyższych czołgów średnich z okresu drugiej wojny światowej. Jednocześnie Sherman był wyższy, albo wręcz wyraźnie wyższy, od innych niż Pantera produkowanych masowo drugowojennych czołgów średnich. Oczywiście, można dyskutować czy duża wysokość Shermana była istotną wadą tego wozu.

Skąd więc wzięła się duża wysokość Shermana? Zgodnie z dość popularną tezą, Sherman był wysoki, ze względu na zastosowanie w niektórych wersjach tego pojazdu, silnika gwiazdowego (benzynowego). Silnik gwiazdowy miał dużą wysokość, stąd też konieczne miało być zastosowanie wysokiego kadłuba, co z kolei miało spowodować że Sherman miał dużą wysokość. Jednak jeśli przyjrzeć się bocznej sylwetce Shermana, widać że kadłub jest najwyższy nie tam gdzie znajduje się przedział napędowy, lecz tam gdzie znajduje się przedział bojowy. Tym samym to nie tyle silnik gwiazdowy jako taki spowodował dużą wysokość kadłuba czołgu Sherman, lecz raczej połączenie „silnik gwiazdowy plus brak przekładni obniżającej”. Ów połączenie powodowało że wał napędowy poprowadzony był stosunkowo wysoko, bowiem wał korbowy silnika gwiazdowego znajduje się wyżej niż wał korbowy silnika rzędowego bądź widlastego. Tutaj warto zaznaczyć że Sherman miał sinik z tyłu, a skrzynię biegów z przodu, stąd też powyżej dna przedziału bojowego znajdował się wspomniany już wał napędowy. Tym samym trzeba było zastosować wysoki kadłub, aby przy wysoko poprowadzonym wale napędowym, podłoga kosza wieży mogła znaleźć się nad wałem napędowym.

Uważam że Sherman mógł by być niższy, nawet przy zastosowaniu silnika gwiazdowego. Dowodem na to amerykański niszczyciel czołgów M18 Hellcat, który miał niższy kadłub od Shermana, mimo tego że M18, podobnie jak część Shermanów, napędzany był silnikiem gwiazdowym. Trzeba też zaznaczyć że M18, tak jak Sherman, miał silnik z tyłu, a skrzynię biegów z przodu, czyli nad dnem przedziału bojowego znajdował się wał napędowy. M18 Hellcat miał jednak przekładnią obniżającą, stąd też jego wał napędowy poprowadzony był wyraźnie niżej niż wał korbowy sinika. Czemu Shermany z silnikiem gwiazdowym nie miały przekładni obniżającej? Otóż Sherman bazował na czołgu średnim M3 Lee, który również takiej przekładni nie miał.

Spójrzmy na poniższą grafikę, ilustruje ona moje tezy:

wysoki_sherman_1m_altNa powyższej grafice czołg oznaczony cyfrą 1 ma silnik widlasty bądź rzędowy, a tym samym nisko umieszczony wał korbowy silnika (kolo brązowy) i nisko umieszczony wał napędowy (kolor ciemnofioletowy). Czołg oznaczony cyfrą 2 ma silnik gwiazdowy, lecz nie ma przekładni obniżającej, stąd też wysoko znajduje się nie tylko wał korbowy silnika, lecz również wał napędowy. Czołg oznaczony cyfrą 3 ma silnik gwiazdowy i przekładnię obniżającą (kolor różowy), stąd też wał napędowy znajduje się wyraźnie niżej niż wał korbowy silnika.

 

Oczywiście, również przy silniku gwiazdowym i braku przekładni obniżającej, Sherman mógł by być niższy, gdyby zmienić kształt kosza wieży. Przykładowo, można by zmniejszyć odległość w pionie pomiędzy wieżą właściwą a podłogą kosza wieży. Taka zmiana oznaczała by jednak pogorszenie komfortu czołgistów wieżowych.

Tutaj pewna uwaga. Kiedyś myślałem że Sherman miał dużą wysokość kadłuba, bowiem jego pierścień oporowy miał większą średnicę od dolnej części kadłuba. Przy takim rozwiązaniu, może być utrudnione pełne wykorzystanie pierścienia oporowego, bowiem w typowym czołgu, najdolniejsza część ciała czołgistów wieżowych (ich stopy), znajduje się w dolnej części kadłuba. Tym samym podczas projektowania wozu z pierścieniem oporowym o większej średnicy niż szerokość dolnej części kadłuba, trzeba uważać aby nie nastąpiła kolizja pomiędzy stopami czołgistów wieżowych, a bocznymi dolnymi ścianami kadłuba. Jeśli zastosować wysoki kadłub (bądź wysoką wieżę), czołgistów wieżowych można umieścić tak wysoko, że ich stopy będą znajdowały się zbyt wysoko, aby nastąpiła kolizja pomiędzy stopami, a bocznymi dolnymi ścianami kadłuba (więcej na ten temat tutaj). No i faktycznie, w Shermanie działonowy siedział tak wysoko, że żadna część jego ciała nie znajdowała się w dolnej części kadłuba (ciało działonowego znajdowało się częściowo w wieży, a częściowo w górnej części kadłuba). Jednocześnie przy niektórych pozycjach wieży, stopy działonowego znajdowały się powyżej bocznych dolnych ścian kadłuba. Patrząc od góry, przy niektórych pozycjach wieży stopy działonowego wystawały poza zarys dolnej części kadłuba (warto zaznaczyć że w Shermanie górna część kadłuba miała większą szerokość do części dolnej). Gdyby zastosować niższy kadłub, pewnie trzeba by przesunąć stanowisko działonowego bardziej do tyłu, względem tego jak zostało ono umieszczone w realnym Shermanie.

Czy jednak pierścień oporowy o większej średnicy niż szerokość dolnej części kadłuba, to był powód, dla którego Sherman miał wysoki kadłub? Obecnie uważam że nie. Otóż amerykański niszczyciel czołgów M10 Wolverine, pojazd o Shermanopodobnym układzie napędowym, miał pierścień oporowy o większej średnicy niż szerokość dolnej części kadłuba, lecz mimo tego M10 miał niższy kadłub od czołgu Sherman. Jednocześnie M10 miał niżej poprowadzony wał napędowy, bowiem nie był napędzany silnikiem gwiazdowym, lecz dwoma rzędowymi silnikami Diesla (wersja wozu występująca pod oznaczeniem M10) bądź benzynowym silnikiem V8 (wersja M10A1). Oba typy silników miały wał korbowy umieszczony niżej względem tego jak wysoko umieszczony był wał korbowy silnika gwiazdowego, tym samym nawet bez przekładni obniżającej wał napędowy znajdował się niżej niż w Shermanach napędzanych silnikiem gwiazdowym. Dla porządku dodam że M10, tak jak Sherman, miał silnik z tyłu, a skrzynię biegów z przodu, czyli wał napędowy znajdujący się nad dnem przedziału bojowego.

Na zakończenie, dyskusję na ten temat powodów dużej wysokości Shermana można znaleźć tutaj.

 

 

*Shermany z armatą M1 kalibru 76 mm miały inną, większą wieżę, niż Shermany z armatą M3 kalibru 75 mm. Jednocześnie zarówno Shermany z armatą M3, jak i Shermany z armatą M1, występowały zarówno w wersjach bez wieżyczki obserwacyjnej dowódcy, jak i w wersjach z wieżyczką obserwacyjną dowódcy. Abu uprościć porównanie postanowiłem wziąć do porównania uzbrojonego w armatę M3 Shermana bez wieżyczki obserwacyjnej i uzbrojonego w armatę M1 Shermana z wieżyczką obserwacyjną. Pominąłem tym samym uzbrojonego w armatę M3 Shermana z wieżyczką obserwacyjną dowódcy i uzbrojonego w armatę M1 Shermana bez wieżyczki obserwacyjnej dowódcy. Pominąłem również Shermany uzbrojone w haubicę M4 kalibru 105 mm.

 

Reklamy
Duża wysokość Shermana?

Jedna uwaga do wpisu “Duża wysokość Shermana?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s