Paralaksa

Dzisiaj wpis o zjawisku paralaksy, przy czym wpis ten będzie dotyczyć paralaksy w odniesieniu do celowników optycznych. Otóż układ optyczny celownika tworzy pozorny obraz celu na jednej płaszczyźnie z siatką celowniczą jedynie przy określonym oddaleniu celu. Jeśli w jakimś celowniku układ optyczny tworzy pozorny obraz celu na jednej płaszczyźnie z siatką celowniczą w sytuacji kiedy cel oddalony jest od celownika o (przykładowo) 90 metrów, to wtedy można spotkać się z potocznymi określeniami w stylu paralaksa celownika ustawiona jest na 90 metrów. Istnieją zarówno celowniki bez regulacji paralaksy, jak i z regulacją paralaksy. Jeśli celownik nie ma regulacji paralaksy, to wtedy odległość oddalenia celu, przy której układ optyczny celownika tworzy pozorny obraz celu na jednej płaszczyźnie z siatką celowniczą, jest stała (ustawiona fabrycznie). W celownikach bez regulacji paralaksy odległość ta jest różna w zależności od modelu celownika. Jeśli natomiast celownik ma regulację paralaksy, to wtedy można w takim celowniku zmieniać odległość oddalenia celu przy której układ optyczny celownika tworzy pozorny obraz celu na jednej płaszczyźnie z siatką celowniczą. Regulacja taka często odbywa się poprzez wkręcanie bądź wykręcanie specjalnie skonstruowanego obiektywu.

Przyjmijmy teraz że w jakimś celowniku optycznym paralaksa ustawiona jest na 90 metrów. Bądź ujmując to inaczej, przyjmijmy że układ optyczny celownika tworzy pozorny obraz celu na jednej płaszczyźnie z siatką celowniczą w sytuacji kiedy cel oddalony jest o 90 metrów. Przyjmijmy też że cel oddalony jest od celownika właśnie o owe 90 metrów. Poniżej taka sytuacja:

 

paralaksa_1

Paralaksa ustawiona na 90 metrów, cel oddalony od celownika o 90 metrów. Czerwone kropki na tarczy symbolizują dziury po pociskach, a tym samym położenie średniego punktu trafienia. Lewa część rysunku przedstawia sytuację w której oko strzelca jest na jednej linii z osią optyczną celownika, natomiast prawa część rysunku przedstawia sytuację w której oko odchylone jest w lewo od osi optycznej celownika.

 

paralaksa_schem_1

Paralaksa ustawiona na 90 metrów, cel oddalony od celownika o 90 metrów. W takiej sytuacji obraz pozorny celu generowany jest na jednej płaszczyźnie z siatką celowniczą.

 

W sytuacji przedstawionej na dwóch powyższych rysunkach nie występuje tak zwany błąd paralaksy. To znaczy, zakładając że broń przystrzelana jest centralnie (tak aby średni punkt trafienia przypadał tam gdzie środek krzyża celowniczego), a jednocześnie wycelowana idealnie w środek celu (średni punkt trafienia znajdujący się na środku celu), strzelec będzie widział krzyż celowniczy na środku celu, zarówno przy oku umieszczonym na jednej linii z osią optyczną celownika, jak i przy oku odchylonym od osi optycznej celownika. Bądź ujmując to inaczej, w obu przypadkach (oko na jednej linii z osią optyczną celownika oraz oko odchylone od osi optycznej celownika) średni punkt trafienia będzie pokrywał się ze środkiem krzyża celowniczego. Sytuacja taka występuje, bowiem jeśli celownik ma paralaksę ustawioną na 90 metrów, a cel oddalony jest od celownika o 90 metrów, to wtedy pozorny obraz celu generowany jest przez układ optyczny celownika na jednej płaszczyźnie z siatką celowniczą. Dodatkowo w sytuacji przedstawionej na dwóch powyższych rysunkach strzelec powinien widzieć ostro zarówno siatkę celowniczą, jak i cel.

 

Teraz sytuacja w której paralaksa ustawiona jest na 90 metrów, a cel oddalony jest od celownika o odległość mniejszą niż 90 metrów:

paralaksa_2

Paralaksa ustawiona na 90 metrów, cel oddalony od celownika o odległość mniejszą niż 90 metrów. Czerwone kropki na tarczy symbolizują dziury po pociskach, a tym samym położenie średniego punktu trafienia. Lewa część rysunku przedstawia sytuację w której oko strzelca jest na jednej linii z osią optyczną celownika, natomiast prawa część rysunku przedstawia sytuację w której oko odchylone jest w lewo od osi optycznej celownika.

 

paralaksa_schem_2

Paralaksa ustawiona na 90 metrów, cel oddalony od celownika o odległość mniejszą niż 90 metrów. W takiej sytuacji obraz pozorny celu generowany jest za siatką celowniczą.

 

W sytuacji przedstawionej na dwóch powyższych rysunkach występuje tak zwany błąd paralaksy. Załóżmy że broń przystrzelana jest centralnie, a jednocześnie wycelowana idealnie w środek celu. Wtedy strzelec będzie widział krzyż celowniczy na środku celu (środek krzyża celowniczego pokrywający się ze średnim punktem trafienia), jeśli oko strzelca będzie umieszczone na jednej linii z osią optyczną celownika. Jeśli jednak oko strzelca będzie odchylone od osi optycznej celownika w jakąś stronę, to wtedy krzyż celowniczy będzie przesunięty względem środka celu (a tym samym względem średniego punktu trafienia) w stronę zgodną z tą w którą odchylone jest oko od osi optycznej celownika. To znaczy, przy oku odchylonym w lewo od osi optycznej celownika, krzyż celowniczy przesunięty będzie w lewo od środka celu, choć przecież średni punkt trafienia znajduje się na środku celu. Inny przykład, przy oku odchylonym w dół od osi optycznej celownika, krzyż celowniczy przesunięty będzie w dół względem środka celu. Pozorny ruch siatki celowniczej względem celu, a tym samym rozjeżdżanie się krzyża celowniczego ze średnim punktem trafienia, występujące wraz ze schodzeniem oka z linii będącej przedłużeniem osi optycznej celownika, to właśnie zjawisko zwane błędem paralaksy. W powyższym przypadku zjawisko to występuje, bowiem jeśli celownik ma paralaksę ustawioną na 90 metrów, a cel znajduje się bliżej niż 90 metrów, to układ optyczny celownika generuje obraz celu za siatką celowniczą. Dodatkowo w powyżej przedstawionej sytuacji pozorny obraz celu widoczny w celowniku nie będzie idealnie ostry, zarówno przy oku ustawionym na jednej linii z osią optyczną celownika, jak i przy oku odchylonym od osi optycznej celownika.

 

Teraz sytuacja odwrotna, paralaksa ustawiona na 90 metrów, a cel oddalony od celownika o odległość większą niż 90 metrów:

paralaksa_3

Paralaksa ustawiona na 90 metrów, cel oddalony od celownika o odległość większą niż 90 metrów. Czerwone kropki na tarczy symbolizują dziury po pociskach, a tym samym położenie średniego punktu trafienia. Lewa część rysunku przedstawia sytuację w której oko strzelca jest na jednej linii z osią optyczną celownika, natomiast prawa część rysunku przedstawia sytuację w której oko odchylone jest w lewo od osi optycznej celownika.

 

paralaksa_schem_3

Paralaksa ustawiona na 90 metrów, cel oddalony od celownika o odległość większą niż 90 metrów. W takiej sytuacji obraz pozorny celu generowany jest przed siatką celowniczą.

 

W sytuacji przedstawionej na dwóch powyższych rysunkach również występuje błąd paralaksy. Ponownie załóżmy że broń przystrzelana jest centralnie, a jednocześnie wycelowana idealnie w środek celu. Tym razem również występuje sytuacja w której strzelec widzi krzyż celowniczy na środku celu, jeśli oko strzelca znajduje się na jednej linii z osią optyczną celownika. Natomiast jeśli oko strzelca będzie odchylone od osi optycznej celownika w jakąś stronę, to wtedy krzyż celowniczy będzie przesunięty względem środka celu (a tym samym względem średniego punktu trafienia) w przeciwną stronę względem tej w którą odchylone jest oko od osi optycznej celownika. To znaczy, przy oku odchylonym w lewo od osi optycznej celownika, krzyż celowniczy przesunięty będzie w prawo od środka celu, mimo tego że średni punkt trafienia przypada na środku celu. Kolejny przykład, przy oku odchylonym w dół od osi optycznej celownika, krzyż celowniczy przesunięty będzie w górę względem środka celu. Jak już wspomniałem, pozorny ruch siatki celowniczej względem celu, a tym samym rozjeżdżanie się krzyża celowniczego i średniego punktu trafienia, występujące wraz ze schodzeniem oka z linii będącej przedłużeniem osi optycznej celownika, to tak zwany błąd paralaksy. W przypadku opisanym powyżej można zauważyć to zjawisko, bowiem jeśli celownik ma paralaksę ustawioną na 90 metrów, a cel znajduje się dalej niż 90 metrów, to układ optyczny celownika generuje pozorny obraz celu przed siatką celowniczą. Dodam że w powyższej sytuacji obraz celu widoczny w celowniku nie będzie idealnie ostry, zarówno przy oku ustawionym na jednej linii z osią optyczną celownika, jak i przy oku odchylonym od osi optycznej celownika.

 

Tutaj pewna uwaga terminologiczna. Z tego co wiem stwierdzenia w stylu celownik ma paralaksę ustawioną na 90 metrów, nie są do końca poprawne. Otóż jeśli mamy w celowniku paralaksę ustawioną na 90 metrów, a jednocześnie cel oddalony jest o 90 metrów, to zjawisko paralaksy nie występuje (a przynajmniej nie występuje pomiędzy siatką celowniczą a pozornym obrazem celu generowanym przez układ optyczny celownika). Jednak we wpisie tym stosuję ów nie do końca poprawne określenie o paralaksie ustawionej na daną odległość, jako określenie potoczne.

Teraz pewna uwaga praktyczna. Otóż według posiadanych przeze mnie informacji, podczas strzelania, należy dążyć do tego, aby oko znajdowało się na jednej linii z osią optyczną celownika, nawet jeśli w danej sytuacji błąd paralaksy nie występuje (sytuacja przedstawiona na dwóch pierwszych rysunkach).

Tworząc powyższy wpis bazowałem na książce Balistyka dla snajperów (autor: Jerzy Ejsmont). Poniżej cytat ze wspomnianej książki dotyczący tego na ile istotny jest błąd paralaksy:

Według danych firmy Leupold błąd paralaksy, który występuje przy wzajemnym przesunięciu płaszczyzny obrazu pozornego i płaszczyzny siatki celowniczej o 0,01 mm, może maksymalnie przełożyć się na względne przemieszczenie celu i siatki wynoszące ok. 25 mm na dystansie 100 m, jeśli oko będzie przesuwać się w prawo i w lewo (lub w górę i w dół), wykorzystując cały zakres światła okularu (źrenicy wyjściowej).

Reklamy
Paralaksa

Jedna uwaga do wpisu “Paralaksa

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s