Rozrzut broni jako zaleta?

Podczas prowadzenia ognia z jakiejkolwiek broni, praktycznie zawsze występuje zjawisko zwane rozrzutem. To znaczy, nawet jeśli podczas strzelania celować cały czas w ten sam punkt, nawet jeśli podczas strzelania będą cały czas występowały takie same warunki, to tory lotu pocisków i tak nie będą się pokrywały. Skoro tory lotu pocisków nie będą się pokrywały, to i nie będą się pokrywały przestrzeliny na tarczy. Ujmując to innymi słowami, podczas prowadzenia ognia przestrzeliny zajmują na tarczy powierzchnię zwaną polem rozrzutu. Im mniejsze są wymiary pola rozrzutu, tym skupienie broni jest lepsze. Środek pola rozrzutu to średni punt trafienia (śpt). Im bliżej średniego punktu trafienia, tym przestrzeliny układają się gęściej.

Zazwyczaj przyjmuje się że rozrzut broni to zjawisko niepożądane. Ujmując to inaczej, często występuje uogólnienie, zgodnie z którym im mniejszym rozrzutem broń się charakteryzuje, tym lepiej. Stąd też mały rozrzut oznacza dobre skupienie, a duży rozrzut to skupienie słabe. Czy jednak może wystąpić sytuacja, w której większy rozrzut (słabsze skupienie), spowoduje wzrost szans na trafienie celu, względem rozrzutu mniejszego? Aby odpowiedzieć na to pytanie, przyjrzyjmy się dwóm przypadkom.

 

Przypadek pierwszy- broń wycelowana jest dobrze, średni punkt trafienia przypada na środku sylwetki celu. Poniżej rysunek ilustrujący taką sytuację:

rozrzut_zaleta_1m

Powyższy rysunek pochodzi z pracy zatytułowanej „Podręcznik artylerii, tom I”. Autor pracy to A. D. Blinow. Praca została wydana w języku polskim w 1953 roku, przez Wydawnictwo MON.

 

Lewa strona powyższego rysunku obrazuje sytuację, w której średni punkt trafienia znajduje się na środku sylwetki celu, a broń charakteryzuje się dużym rozrzutem. Prawa strona rysunku to sytuacja, w której średni punkt trafienia znajduje się na środku sylwetki celu, przy broni charakteryzującej się małym rozrzutem. Po lewej stronie rysunku mamy przypadek, gdzie pole rozrzutu ma duże wymiary, tak więc częściowo wychodzi poza obrys sylwetki celu. Stąd też nie wszystkie pociski trafią w cel. Prawa strona rysunku obrazuje małe pole rozrzutu, mieszczące się całkowicie w obrębie sylwetki celu. Oznacza to że wszystkie pociski trafią w cel. Można więc powiedzieć że przy średnim punkcie trafienia zlokalizowanym na środku sylwetki celu, większy rozrzut oznacza spadek szans na trafienie celu, względem rozrzutu mniejszego.

 

Przyjrzyjmy się jednak kolejnej sytuacji. Tym razem mamy broń wycelowaną nieprawidłowo- średni punkt trafienia zlokalizowany jest poza sylwetką celu. Poniżej rysunek obrazujący taką sytuację:

rozrzut_zaleta_2m

Kolejny rysunek z pracy zatytułowanej „Podręcznik artylerii, tom I”.

 

Lewa strona zamieszczonego powyżej rysunku to sytuacja, w której średni punkt trafienia znajduje się poza sylwetką celu, a broń charakteryzuje się małym rozrzutem. Małe wymiary pola rozrzutu powodują, że pole rozrzutu i sylwetka celu nie pokrywają się nawet częściowo, co oznacza że żaden z wystrzelonych pocisków nie trafi w cel. Prawa strona rysunku to sytuacja, gdzie średni punkt trafienia znajduje się poza celem, a broń charakteryzuje się dużym rozrzutem. Duże wymiary pola rozrzutu powodują, że pole rozrzutu częściowo nachodzi na sylwetkę celu, mimo tego że średni punkt trafienia zlokalizowany jest poza celem. Tym samym część pocisków trafi w cel. Można więc uznać że jeśli średni punkt trafienia znajduje się poza sylwetką celu, to wtedy większy rozrzut może powodować wzrost szans na trafienie celu, względem rozrzutu mniejszego. Ergo, większy rozrzut może być w takiej sytuacji korzystny.

 

Dodam że w mojej ocenie to, czy rozrzut będzie zjawiskiem pożądanym, czy niepożądanym, zależy między innymi od tego, czy w cel łatwo wycelować i od szybkostrzelności broni. To znaczy, jeśli strzelać z broni o niewielkiej szybkostrzelności (dajmy na to, karabin powtarzalny) do celu w który łatwo wycelować (przykładowo, nieruchoma tarcza na strzelnicy), to wtedy rozrzut będzie zjawiskiem niepożądanym. Jednak jeśli strzelać z broni o dużej szybkostrzelności (np. karabin maszynowy) do celu w który trudno prawidłowo wycelować (np. szybko przemieszczający się samolot), to wtedy rozrzut może powodować wzrost szans na trafienie w cel.

 

Inny przykład na to że rozrzut broni może być w niektórych sytuacjach zjawiskiem pożądanym, to polowanie na ptactwo. Na ptactwo poluje się nie z broni kulowej (wszelkiego rodzaju sztucery), lecz z broni śrutowej (strzelby), bowiem rozrzut wiązki śrutu powoduje wzrost szans na trafienie w cel, względem pojedynczego strzału kulowego.

 

Na zakończenie, cytat z książki Automatyczna broń strzelecka (autor: Stanisław Kochański, rok wydania: 1991):

Mały rozrzut jest wskazany głównie przy zwalczaniu tzw. celów punktowych o małęj powierzchni i poruszających się z niewielką prędkością w porównaniu z prędkością pocisku. Przy strzelaniu do tzw. celów powierzchniowych lub grupowych, lub poruszających się z dużą prędkością, niekiedy korzystny jest większy rozrzut. W praktyce spotykane są nawet urządzenia zwiększające rozrzut w sposób sztucznie wymuszony.

Reklamy
Rozrzut broni jako zaleta?

Zasilanie taśmowe, część 1

tasma

Powyższy grafika przedstawia różne typy taśmy amunicyjnej widoczne od tyłu. Rysunek oznaczony cyfrą „1” przedstawia taśmę sztywną (tackę). Rysunek oznaczony cyfrą „2” przedstawia taśmę półsztywną (kilka elastycznie połączonych ze sobą „tacek”). Rysunek oznaczony cyfrą „3” przedstawia taśmę elastyczną.

 

Obok wymiennych magazynków, zasilanie przy pomocy taśmy amunicyjnej jest jednym z najczęściej spotykanych rozwiązań w automatycznej broni strzeleckiej. Postanowiłem stworzyć więc wpis dotyczący zasilania taśmowego. Taśma amunicyjna może występować pod postacią taśmy sztywnej (tak zwana tacka), półsztywnej (kilka elastycznie połączonych ze sobą tacek), bądź elastycznej. Taśmy sztywne i półsztywne zanikły już wiele lat temu, od dawna dominują taśmy elastyczne. Wczesne taśmy elastyczne były taśmami parcianymi (taśmy wykonane z materiału), jednak już wiele tat temu taśmy parciane zostały wyparte przez taśmy metalowe. Elastyczne taśmy amunicyjne mogą być ciągłe, segmentowe, bądź rozsypne. Elastyczna taśma ciągła podczas strzelania wychodzi przez okno wylotowe taśmy, przy czym jeśli taśma ciągła nie zostanie całkowicie zużyta, to przy przenoszeniu załadowanej broni zużyty (pusty) odcinek taśmy wystający z okna wylotowego taśmy będzie ciągnął się za bronią. Stąd też ciągła taśma amunicyjna może mieć negatywny wpływ na ergonomią przy przenoszeniu broni. Taśmy parciane zazwyczaj były taśmami ciągłymi, istnieją również metalowe ciągłe taśmy amunicyjnej. Taśma segmentowa składa się natomiast z dwóch lub więcej ciągłych odcinków (segmentów) połączonych ze sobą przy pomocy naboju. Stąd też jeśli broń zasilana jest przykładowo z taśmy segmentowej złożonej z dwóch odcinków po 50 naboi każdy, to po wystrzeleniu 50 pocisków zużyty 50 nabojowy odcinek odpadnie od broni, co ułatwi przenoszenie załadowanej broni. Taśmy segmentowe zazwyczaj są taśmami metalowymi. Istnieją również taśmy rozsypne, gdzie każdy nabój ma własne ogniwko łączone z innym ogniwkiem przy pomocy naboju. Stąd też podczas strzelania z broni zasilanej taśmą rozsypną przez okno wylotowe taśmy wylatują jedynie zużyte ogniwka. Taśma rozsypna bardzo ułatwia przenoszenie załadowanej broni, bowiem za bronią nie ciągnie się ani zużyta taśma amunicyjna (sytuacja występująca przy taśmie ciągłej), ani zużyty segment taśmy amunicyjnej (sytuacja występująca przy taśmie segmentowej). Taśmy rozsypne często traktowane są jako taśmy jednorazowe. Zużytą taśmę segmentową można poskładać i użyć ponownie, ale wtedy wzrasta ryzyko zacięć. Taśmy amunicyjne, niezależnie od tego jaki typ taśmy elastycznej reprezentują, mogą mieć ogniwka otwarte bądź zamknięte. Jeśli taśma ma ogniwka otwarte, to możliwe że tego typu taśma przeznaczona jest do broni o dosyłaniu bezpośrednim (choć dobrze pamiętać że istnieją wzory broni o dosyłaniu pośrednim wykorzystujące taśmę amunicyjną o ogniwkach otwartych). Natomiast jeśli taśma ma ogniwka zamknięte, to tego typu taśma na pewno przeznaczona jest do broni o dosyłaniu pośrednim. Elastyczna taśma amunicyjna może być puszczona luzem, bądź znajdować się w pojemniku na taśmę, przy czym pojemnik na taśmę może być przymocowany do broni, bądź położony obok broni. Zazwyczaj pojemniki na taśmę o mniejszych wymiarach mocowane są do broni (przykładowo 100 nabojowa skrzynka amunicyjna radzieckiego uniwersalnego karabinu maszynowego PK), a pojemniki o większych wymiarach stawiane są obok broni (przykładowo 200 nabojowa skrzynka amunicyjna do ukaemu PK). Pojemnik na taśmę może mieć zarówno postać metalowej bądź plastikowej skrzynki, jak i worka wykonanego z elastycznego materiału. Najczęściej stosowane pojemniki na taśmę mają kształt prostopadłościenny bądź owalny (bębnowy). Zazwyczaj w pojemnikach prostopadłościennych taśma ułożona jest wężowato, natomiast w pojemnikach owalnych ułożona jest spiralnie. Co ciekawe, przy wężowatym ułożeniu naboi w pojemniku zastosowanym przy broni z dosyłaniem bezpośrednim, podczas układania taśmy w skrzynce trzeba tak taśmę układać, aby po położeniu taśmy na donośniku broni taśma znajdowała się otwartą częścią ogniwek do dołu. Jeśli broń ma dosyłanie bezpośrednie a taśma będzie położona na donośniku broni otwartą częścią ogniwek do góry, to zamek nie będzie w stanie pobrać naboju z taśmy, co uniemożliwi działanie broni. Pojemnik na taśmę z wężowatym ułożeniem naboi ma tutaj sporo do rzeczy, bowiem jeśli taśma zostanie ułożona w takim pojemniku w nieprawidłowy sposób, to może być trudne ułożenie taśmy na donośniku broni tak, aby znajdowała się otwartą częścią ogniwka do dołu. Zasilanie taśmowe komplikuje konstrukcję broni względem zasilania z wymiennych magazynków, jednak zasilanie taśmowe ma pewne zalety, szczególnie dobrze widoczne w broni o dużej szybkostrzelności praktycznej. Jedna z zalet taśmy amunicyjnej to względna łatwość skonstruowania pojemnika na taśmę o dużej pojemności. Skonstruowanie praktycznego pojemnika mieszczącego taśmę na 100 bądź 200 naboi nie stanowi dużego problemu, natomiast trudno skonstruować sensowny magazynek wymienny mieszczący 100 naboi. Jednocześnie magazynki o dużej pojemności, przykładowo magazynki bębnowe bądź talerzowe, często charakteryzują się skomplikowaną konstrukcją i dużą masą. Inna istotna zaleta taśmy amunicyjnej to dobry stosunek pojemności do masy. Przykładowo 500 naboi przenoszone w taśmach amunicyjnych będzie miało najpewniej mniejszą masę niż 500 naboi przenoszone w wymiennych magazynkach. Stąd też broń zasilana taśmowo to najczęściej broń w której istotna jest duża szybkostrzelność praktyczna, przykładowo karabiny maszynowe. Inne typy broni w których powszechnie stosowane jest zasilanie taśmowe to małokalibrowe armaty automatyczne (działka) stanowiące uzbrojenie pojazdów i granatniki maszynowe (konstrukcje takie jak amerykański Mk 19 i radziecki AGS-17).

 

 

tasma_ogniwka_1m

Ogniwko otwarte taśmy amunicyjnej i ogniwko zamknięte taśmy amunicyjnej. Grafika pochodzi z napisanej przez Stanisława Toreckiego książki „Broń i amunicja strzelecka LWP” (rok wydania 1985).

 

 

tasma_ogniwka_2m

Taśma amunicyjna z ogniwkami zamkniętymi i taśma amunicyjna z ogniwkami otwartymi. Grafika pochodzi z książki „Broń i amunicja strzelecka LWP”.

 

 

skrzynka_amunicyjna_1

Prostopadłościenne skrzynka amunicyjna z „wężowatym” ułożeniem taśmy amunicyjnej. Grafika pochodzi z książki „Broń i amunicja strzelecka LWP”.

 

 

skrzynka_amunicyjna_2m

Owalna skrzynka amunicyjna ze spiralnym ułożeniem taśmy amunicyjnej. Grafika pochodzi z książki „Broń i amunicja strzelecka LWP”.

 

Zasilanie taśmowe, część 1

Bezpośrednie i pośrednie dosyłanie naboju

dosylanie_posrednie

Powyższa grafika bazuje na grafice zamieszczonej w książce „Współczesna broń strzelecka” (napisana przez Michała Kochańskiego książka z 1963 roku). Rysunek oznaczony literą „a” przedstawia bron o dosyłaniu bezpośrednim, natomiast rysunek oznaczony literą „b” przedstawia broń o dosyłaniu pośrednim.

 

Broń zasilana taśmowo może charakteryzować się zarówno dosyłaniem bezpośrednim, jak i dosyłaniem pośrednim. Dosyłanie bezpośrednie polega na tym że zamek poruszając się w przednie położenie pobiera nabój z taśmy amunicyjnej, wypychając go z taśmy ruchem do przodu. Przypomina to pobranie naboju z magazynka występujące w broni zasilanej magazynkowo (broń zasilana z magazynka prawie zawsze ma dosyłanie bezpośrednie), choć zamek potrzebuje więcej energii aby pobrać nabój z taśmy, niż aby pobrać nabój z magazynka. Zasilana taśmowo broń charakteryzująca się dosyłaniem bezpośrednim zawsze wykorzystuje taśmę amunicyjną o ogniwkach otwartych. Aby zasilana taśmowo broń o dosyłaniu bezpośrednim była w stanie działać, taśma musi być położona na donośniku otwartą częścią ogniwek do dołu. Większość zasilanych taśmowo wzorów broni o dosyłaniu bezpośrednim strzela nabojami wyposażonymi w łuskę z kryzą zwykłą, choć istnieją wyjątki. Przykładowo czechosłowacki uniwersalny karabin maszynowy vz. 59 jest zasilany taśmowo, charakteryzuje się dosyłaniem bezpośrednim, a jednocześnie strzela nabojem 7,62x54R mm (nabój z wystającą kryzą). Znaczna większość współczesnych karabinów maszynowych charakteryzuje się dosyłaniem bezpośrednim. Wyjątek stanowi radziecki uniwersalny karabin maszynowy PK z lat 60., który ma dosyłanie pośrednie. Dosyłanie pośrednie zazwyczaj polega na tym że nabój najpierw pobierany jest z taśmy amunicyjnej ruchem do tyłu przez wyłuskiwacz, później nabój obniżany jest na linię dosyłania (przykładowo przez przycisk nabojowy), a dopiero następnie poruszający się do przodu zamek wprowadza nabój do komory nabojowej. Ten etap drogi naboju w którym następuje obniżenie naboju na linię dosyłania określany jest mianem podawania (według niektórych źródeł przy dosyłaniu bezpośrednim nie ma etapu drogi naboju który można by określić mianem podawania). Zasilane taśmowo wzory broni o dosyłaniu pośrednim to zazwyczaj wzory współpracujące z taśmą amunicyjną o ogniwkach zamkniętych, choć istnieją również zasilane taśmowo wzory broni o dosyłaniu pośrednim wykorzystujące taśmę amunicyjną o ogniwkach otwartych. Dosyłanie pośrednie to rozwiązanie bardziej skomplikowane od dosyłania bezpośredniego, jednocześnie dosyłanie pośrednie charakterystyczne jest przede wszystkim dla starszych wzorów broni z zasilaniem taśmowym. Dosyłanie pośrednie, choć skomplikowane, ma jednak zalety. Przykładowo przy dosyłaniu pośrednim położona na donośniku taśma amunicyjna może znajdować się nad lufą, co ułatwia skonstruowanie krótkiej broni z dość długą lufą.

Bezpośrednie i pośrednie dosyłanie naboju

Dwudzielny przesuw taśmy amunicyjnej

przesuwak_dwudzielny_2m

Powyższy rysunek przedstawia broń z przesuwakiem dwudzielnym, przesuwak tego typu zapewnia dwudzielny przesuw taśmy amunicyjnej. Rysunek pochodzi z książki „Współczesna broń strzelecka” (rok wydania 1963). Książka ta została napisana przez Michała Kochańskiego.

 

Karabiny maszynowe starszych wzorów, a i niektórych wzorów względnie współczesnych (PK/PKM), mają przesuw taśmy amunicyjnej realizowany tak że przy ruchu zespołu ruchomego w jedną stronę następuje przesuw taśmy o jedno ogniwko, a podczas ruchu zespołu ruchomego w drugą stronę nie występuje w ogóle przesuw taśmy. Przy takim rozwiązaniu zazwyczaj przesuw taśmy występuje przy ruchu zespołu ruchomego w tylne położenie, a brak przesuwu taśmy przy ruchu zespołu ruchomego w przednie położenie. Tego typu rozwiązanie utrudnia skonstruowanie broni o dużej szybkostrzelności teoretycznej, bowiem nie zapewnia płynnego ruchu taśmy. Jednym ze sposobów na zapewnienie płynnego ruchu taśmy amunicyjnej jest zastosowanie dwudzielnego przesuwu taśmy. Dwudzielny przesuw taśmy amunicyjnej polega na tym że taśma zostaje przesunięta o pół ogniwka podczas ruchu zespołu ruchomego w tylne położenie oraz o kolejne pół ogniwka podczas ruchu zespołu ruchomego w przednie położenie. Dwudzielny przesuw taśmy prawie zawsze występuje w broni z dosyłaniem bezpośrednim. Przy dwudzielnym przesuwie taśmy amunicyjnej ruch zespołu ruchomego w przednie położenie zazwyczaj realizowany jest tak że najpierw następuje pobranie naboju z taśmy amunicyjnej przez poruszający się zamek (przy dosyłaniu bezpośrednim jest to wypchnięcie naboju z taśmy przez zamek poruszający się do przodu), a następnie (po pobraniu naboju z taśmy) występuje przesuw taśmy amunicyjnej o pół ogniwka. Broń o dwudzielnym przesuwie taśmy to najczęściej broń wyposażona w donośnik przesuwakowy. Donośnik przesuwakowy zapewniający dwudzielny przesuw taśmy amunicyjnej nazywany jest przesuwakiem dwudzielnym. Broń o dwudzielnym przesuwie taśmy amunicyjnej to zazwyczaj broń strzelająca z zamka otwartego, choć raczej nic nie stoi na przeszkodzie aby skonstruować strzelającą z zamka zamkniętego broń o dwudzielnym przesuwie taśmy. Po prostu dwudzielny przesuw taśmy to rozwiązanie charakterystyczne dla współczesnych karabinów maszynowych, a współczesne karabiny maszynowe to najczęściej broń strzelająca z zamka otwartego. W mojej ocenie można uznać że dwudzielny przesuw taśmy amunicyjnej spopularyzowany został przez niemiecki drugowojenny uniwersalny karabin maszynowy MG.42, choć broń o dwudzielnym przesuwie taśmy istniała już wcześniej, czego przykładem niemiecki drugowojenny lotniczy wielkokalibrowy karabin maszynowy MG.131. Dwudzielny przesuw taśmy amunicyjnej to jedna z cech które umożliwiły uzyskanie w karabinie maszynowym MG.42 bardzo dużej szybkostrzelności teoretycznej (około 1200 strzałów na minutę). Zaznaczę jednak że wśród karabinów maszynowych o dwudzielnym przesuwie taśmy amunicyjnej istnieją wzory strzelające ze stosunkowo niską szybkostrzelnością teoretyczną, czego przykładem amerykański zimnowojenny uniwersalny karabin maszynowy M60 (szybkostrzelność teoretyczna wynosząca około 600 strzałów na minutę). Można więc w mojej ocenie uznać że zalety dwudzielnego przesuwu taśmy są widoczne nie tylko w broni o dużej szybkostrzelności teoretycznej. Więcej na temat dwudzielnego przesuwu taśmy amunicyjnej można znaleźć w tym temacie na forum strzelecka.net.

Dwudzielny przesuw taśmy amunicyjnej

Lewostronne i prawostronne zasilanie taśmowe

Karabin maszynowy z zasilaniem taśmowym może być zasilany lewostronnie bądź prawostronnie. Zasilanie lewostronne polega na tym że broń pobiera taśmę amunicyjną ze swojej lewej strony, natomiast zasilanie prawostronne polega na tym że broń pobiera taśmę amunicyjną ze swojej prawej strony. Istnieją również karabiny maszynowe które poprzez zmianę ułożania części można przekształcić z zasilania lewostronnego na prawostronne (bądź odwrotnie). Powszechne jest wyobrażenia zgodnie z którym archetypiczny zachodni zimnowojenny karabin maszynowy ma lewostronne zasilanie taśmowe, podczas gdy archetypiczny wschodni zimnowojenny karabin maszynowy ma prawostronne zasilanie taśmowe, przy czym pisząc o broni wschodniej mam na myśli broń używaną w armiach bloku wschodniego. Wyobrażenie to jest poniekąd zgodne z rzeczywistością. Spośród zachodnich zimnowojennych uniwersalnych karabinów maszynowych zarówno FN MAG, M60, jak i MG3 (ten ostatni wywodzi się z drugowojennego MG.42), mają taśmowe zasilanie lewostronne. Inne, mniej popularne wzory zachodnich ukaemów, również mają zazwyczaj taśmowe zasilanie lewostronne. Najbardziej popularny zachodni zimnowojenny karabinek maszynowy (karabin maszynowy na nabój pośredni), FN Minimi, to broń o taśmowym zasilaniu lewostronnym. Z tej reguły wyłamuje się najbardziej popularny zachodni uniwersalny karabin maszynowy okresu zimnej wojny, M2HB (broń używana już podczas drugiej wojny światowej), który w zależności od ułożenia części może być zasilany lewostronnie bądź prawostronnie. Jeśli brać pod uwagę broń wschodnią, to chyba najbardziej popularnym wschodnim zimnowojennym karabinem maszynowym jest uniwersalny karabin maszynowy PK i jego odmiany, broń o taśmowym zasilaniu prawostronnym. Również wielkokalibrowy karabin maszynowy NSW ma taśmowe zasilanie prawostronne. Inne wschodnie zimnowojenne wzory broni o taśmowym zasilaniu prawostronnym to ciężki karabin maszynowy SGM (bazujący na drugowojennym SG-43) i ręczny karabin maszynowy RP-46 (bazujący na drugowojennym DP/DPM). Dotychczas wymienione wschodnie zimnowojenne wzory broni to konstrukcje opracowane w ZSRR, ale w bloku wschodnim nie tylko Sowieci opracowali i wdrożyli do produkcji karabiny maszynowe o taśmowym zasilaniu prawostronnym. Taśmowe zasilanie prawostronne ma również czechosłowacki ręczny karabin maszynowy vz. 52 (oraz jeg odmiana vz. 52/57) i czechosłowacki uniwersalny karabin maszynowy vz. 59. Choć taśmowe zasilanie prawostronne jest regułą we wschodnich zimnowojennych karabinach maszynowych, od tej reguły są wyjątki. Produkowany podczas drugiej wojny światowej, a używany również podczas zimnej wojny, wielkokalibrowy karabin maszynowy DSzK, ma taśmowe zasilanie lewostronne. Jego zmodernizowana wersja, DSzKM, może być zasilana zarówno lewostronnie, jak i prawostronnie, w zależności od ułożenia części broni. Wielkokalibrowy karabin maszynowy KPW również może być dostosowany zarówno do zasilania lewostronnego, jak i prawostronnego. Inna wschodnia broń z taśmowym zasilaniem lewostronnym to karabinek maszynowy RPD. Tutaj warto dodać że to czy karabin maszynowy ma zasilanie lewostronne, czy prawostronne, może mieć znaczenie. Przykładowo jeśli jakiś pojazd ma mocowanie do karabinu maszynowego zasilanego lewostronnie, to przezbrojenie takiego pojazdu w karabin maszynowy zasilany prawostronnie może być problematyczne (problematyczna może być również sytuacja odwrotna). Sytuacja taka wystąpiła w przypadku programu w ramach którego wprowadzono do uzbrojenia Wojska Polskiego kołowy transporter opancerzony Rosomak. Otóż Rosomak w wersji pełniącej rolę bojowego wozu piechoty miał otrzymać wieżę Hifist opracowaną przez włoską firmę Oto Melara. Wieża Hifist opracowana została z założeniem że jej uzbrojeniem głównym będzie armata automatyczna, a uzbrojeniem pomocniczym karabin maszynowy z taśmowym zasilaniem lewostronnym. Jednocześnie uzbrojeniem pomocniczym wieży Hifist miał zostać polski pokładowy karabin maszynowy UKM-2000C (C od Czołgowy) charakteryzuje się zasilaniem prawostronnym (UKM-2000 wywodzi się z radzieckiego karabinu maszynowego PK/PKM). Stąd też, aby dostosować polską broń do zachodniej wieży, na bazie UKM-2000C opracowano pokładowy karabin maszynowy UKM-2000CL (CL od Czołgowy Lewostronny) z zasilaniem lewostronnym. Ostatecznie Rosomak w wersji pełniącej rolę bojowego wozu piechoty otrzymał wieżę Hifist 30P dostosowaną do karabinu maszynowego UKM-2000C zasilanego prawostronnie. Oczywiście, tutaj ktoś może zauważyć że jeśli jakiś pojazd ma mocowanie do karabinu maszynowego zasilanego lewostronnie, to pojazd taki można przezbroić w karabin maszynowy zasilany prawostronnie poprzez zamocowanie broni do góry nogami. Faktycznie, przy takim rozwiązaniu karabin maszynowy zasilany prawostronnie będzie pobierał taśmę z lewej strony. Jednocześnie wiele wzorów broni, w tym karabinów maszynowych, jest w stanie poprawnie działać w pozycji do góry nogami. Jednak umieszczenie karabinu maszynowego do góry nogami najpewniej znacznie utrudniło by obsługę broni, w tym jej ładowanie, zakładając broń zasilaną przy pomocy taśm amunicyjnych.

Lewostronne i prawostronne zasilanie taśmowe

Karabinki maszynowe

Dzisiejszy wpis poświęciłem karabinom maszynowym na nabój nabój pośredni, tak więc broni które zgodnie z terminologią zapisaną w Polskiej Normie nosi nazwę karabinek maszynowy (kbkm). Na wstępie wyjaśnię czym jest nabój pośredni. Otóż nabój pośredni to nabój silniejszy od pistoletowego, a jednocześnie słabszy od karabinowego. Tego typu amunicja dobrze nadaje się do broni indywidualnej, bowiem broń indywidualna (obsługiwana przez jednego żołnierza) zazwyczaj nie służy do strzelania na tak duże odległości, aby wykorzystana została siła amunicji karabinowej. Często za pierwszą produkowaną seryjnie broń na nabój pośredni uważany jest amerykański drugowojenny samopowtarzalny karabinek M1 na nabój 7,62×33 mm (.30 Carbine), jednak według mnie dobrze pamiętać o tym że karabinek M1 nie został opracowany po to aby stać się podstawową indywidualną bronią strzelecką amerykańskich sił zbrojnych, ale po to aby stać się bronią przeznaczoną dla tych żołnierzy, którym wadził by pełnowymiarowy karabin M1 na nabój karabinowy 7,62×63 mm (30-06). Karabinek M1 miał więc pełnić rolę broni określanej dzisiaj mianem PDW (Personal Defence Weapon). Karabinek M1 nie miał być zatem w amerykańskich siłach zbrojnych tym czym są we współczesnych siłach zbrojnych karabinki automatyczne na nabój pośredni. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku niemieckiego drugowojennego karabinka automatycznego StG.44 na nabój pośredni 7,92×33 mm. StG.44 został opracowany aby być podstawową indywidualną bronią strzelecką niemieckich sił zbrojnych, tym samym aby zostąpić (a przynajmniej zastąpić w znacznym stopniu) karabiny powtarzalne, karabiny samopowtarzalne i pistolety maszynowe. StG.44 miał zatem pełnić w Wehrmachcie taką rolę jaką (przykładowo) pełnił później w siłach zbrojnych Układu Warszawskiego karabinek Kałasznikowa. Choć zarówno Amerykanie, jak i Niemcy, produkowali podczas drugiej wojny światowej indywidualną broń na nabój pośredni, to nie produkowali karabinu maszynowego strzelającego nabojem pośrednim. Pierwszym wprowadzonym do uzbrojenia karabinem maszynowym na nabój pośredni był radziecki RPD (Rucznyj Pulemiot Diegtiarowa) strzelający nabojem pośrednim 7,62×39 mm. RPD był jedną z trzech radzieckich konstrukcji strzeleckich na nabój 7,62×39 mm wprowadzonych do uzbrojenia pod koniec lat 40. Pozostałe konstrukcje to karabinek samopowtarzalny SKS (Samozariadnaja Karabina Simonowa) i karabinek automatyczny AK (Awtomat Kałasznikowa). RPD należy do karabinków maszynowych opracowanych od podstaw jako broń wsparcia ogniowego pododdziału, stąd też strzela z zamka otwartego oraz zasilany jest przy pomocy taśmy amunicyjnej. RPD produkowany był między innymi w Polsce. Tutaj zaznaczę że kiedy w Polsce produkowany był RPD, nie istniała jeszcze współczesna polska terminologia zgodnie z którą każda broń długa na nabój pośredni to karabinek, stąd też oficjalne polskie oznaczenie karabinka maszynowego RPD to rkmD (ręczny karabin maszynowy Diegtiarowa), a nie kbkm D. Następcą karabinka maszynowego RPD stał się w armii radzieckiej karabinek maszynowy RPK (Rucznyj Pulemiot Kałasznikowa) opracowany pod koniec lat 50. Przy czym o ile RPD opracowany został od podstaw jak broń wsparcia ogniowego pododdziału, to RPK powstał na bazie karabinka automatycznego AKM (Awtomat Kałasznikowa Modernirizowannyj). Tym samym RPK strzela z zamka zamkniętego i zasilany jest przy użyciu wymiennych magazynków. Magazynki stosowane w AK, AKM i RPK są ze sobą wymienne, jednak o ile w AK i AKM standardowo stosowane są magazynki łukowe na 30 naboi, to do RPK przeznaczone są magazynki bębnowe na 75 naboi i magazynki łukowe na 40 naboi. W porównianiu do AK i AKM, RPK ma dłuższą, bardziej masywną lufę, standardowo zaopatrzoną w dwójnóg. RPK strzela nabojem 7,62×39 mm, natomiast jego następca, RPK-74, strzela nowszym radzieckim małokalibrowym nabojem pośrednim 5,45×39 mm. Opracowany w latach 70. karabinek maszynowy RPK-74 ma się mniej więcej tak do karabinka automatycznego AK-74, jak karabinek maszynowy RPK do karabinka automatycznego AKM. Są jednak różnice, bowiem o ile RPK mógł być zasilany z magazynka bębnowego na 75 naboi, to magazynków bębnowych nie stosowano w RPK-74 (RPK-74 standardowo zasilany jest z magazynków łukowych na 45 naboi, albo, awaryjnie, z magazynków łukowych na 30 naboi pochodzących z AK-74). RPK i RPK-74 to nie jedyne karabinki maszynowe opracowane na bazie karabinka automatycznego. Tego typu broń występowała również na zachodzie, czego przykładem brytyjski karabinek maszynowy L86, spokrewniony z karabinkiem automatycznym L85. Można w mojej ocenie uznać że zazwyczaj karabinki maszynowe opracowane na bazie karabinków automatycznych charakteryzują się mniejszą szybkostrzelnością praktyczną względem karabinków maszynowych opracowanych od podstaw jako broń wsparcia ogniowego pododdziału. Z drugiej jednak strony, karabinki maszynowe opracowane na bazie karabinków automatycznych zazwyczaj są blisko spokrewnione z podstawową indywidualną bronią strzelecką danej armii, co ułatwia szkolenie. Wcześniej opisałem radzieckie karabinki maszynowe, jednak ZSRR nie był jedynym państwem znajdującym się po wschodniej stronie żelaznej kurtyny w którym opracowano tego typu broń i wprowadzono ją do uzbrojenia. Istnieje również opracowany we wczesnych latach 50. czechosłowacki karabinek maszynowy ZB vz. 52 strzelający czechosłowackim nabojem pośrednim 7,62×45 mm. ZB vz. 52 został opracowany od podstaw jako broń wsparcia ogniowego pododdziału, stąd też strzela z zamka otwartego, ma szybkowymienną lufę oraz zasilany jest z dostawianych od góry magazynków wymiennych na 25 naboi lub taśmy amunicyjnej. Na bazie ZB vz. 52 opracowano zmodyfikowaną wersję broni dostosowaną do radzieckiej amunicji pośredniej 7,62×39 mm, wersja ta nosi oznaczenie ZB vz. 52/57. Nadmienię że we wczesnych latach 50. opracowano nie tylko karabinek maszynowy na nabój 7,62×45 mm, lecz również karabinek samopowtarzalny vz. 52 strzelający tą amunicją. Podobnie jak karabinek maszynowy, karabinek samopowtarzalny vz. 52 również został przekonstruowany do radzieckiej amunicji pośredniej 7,62×39 mm (karabinek samopowtarzalny vz. 52 dostosowany do naboju 7,62×39 mm nosi oznaczenie vz. 52/57). Karabinek samopowtarzalny vz. 52/57 zastąpiony został przez czechosłowacki karabinek automatyczny Sa vz. 58 strzelający nabojem pośrednim 7,62×39 mm, natomiast karabinek maszynowy vz. 52/57 zastąpiony został przez czechosłowacki uniwersalny karabin maszynowy vz. 59 strzelający rosyjskim nabojem karabinowym 7,62×54 R mm. Oczywiście, podczas zimnej wojny karabinki maszynowe opracowane od podstaw jako broń wsparcia ogniowego pododdziału istniały również na zachodzie, czego przykładem belgijski FN Minimi strzelający nabojem 5,56×45 mm i jego amerykańska wersja znana jako M249. Na zakończenie dodam że choć karabiny maszynowe na nabój pośredni (karabinki maszynowe) wydają się dobrym pomysłem, to jednak w mojej ocenie nie tak dobrym jak indywidualna broń na nabój pośredni. Uważam tak, bowiem o ile można bez większego problemu znaleźć siły zbrojne które prawie całkowicie przezbroiły się z broni indywidualnej strzelającej nabojem karabinowym na broń indywidualną strzelającą nabojem pośrednim (prawie, bowiem pozostaje wyjątek pod postacią broni wyspecjalizowanej, takiej jak broń snajperska i wyborowa), to trudno znaleźć siły zbrojne które prawie całkowicie przezbroiły się z karabinów maszynowych (nabój karabinowy) na karabinki maszynowe (nabój pośredni). Można w mojej ocenie postawić tezę że karabinki maszynowe zazwyczaj nie zastępują całkowicie karabinów maszynowych, lecz je uzupełniają.

Karabinki maszynowe