Pantera czołgiem ciężkim?

Niemiecki drugowojenny czołg Panzerkampfwagen V Panther (Pantera) klasyfikowany był w armii niemieckiej jako czołg średni, jednak czytając internetowe dyskusje często spotykałem się z tezą, zgodnie z którą Pantera była tak naprawdę czołgiem ciężkim. Biorąc pod uwagę wyłącznie masę czołgu, faktycznie można dojść do wniosku że Pantera była czołgiem ciężkim. Pojazd ten miał masę 45 ton, tak więc bardzo zbliżoną do masy radzieckiego drugowojennego czołgu ciężkiego IS-2. Zbliżoną masę do Pantery miał również amerykański drugowojenny czołg M26 Pershing*, swego czasu klasyfikowany przez Amerykanów jako czołg ciężki. Jeśli porównać masę Pantery do trzech najbardziej popularnych drugowojennych czołgów średnich (T-34, M4 Sherman, Panzer IV), to okaże się że Pantera była od nich zdecydowanie cięższa. Radziecki czołg T-34 w zależności od wersji miał masę od 26 ton do 32 ton, amerykański czołg M4 Sherman miał masę 32 ton, a najcięższe wersje niemieckiego czołgu Panzer IV ważyły 26 ton. Jednak czy w klasyfikacji czołgów na lekkie, średnie i ciężkie chodzi wyłącznie o masę? Według mnie nie. Uważam że ważne jest również przeznaczenie. Czołg średni to produkowany w dużych ilościach pojazd stanowiący trzon wojsk pancernych, pojazd lepiej opancerzony i uzbrojony od czołgu lekkiego, ale słabiej opancerzony i uzbrojony od czołgu ciężkiego. Natomiast czołg ciężki to wóz produkowany w mniejszych ilościach od czołgu średniego, wóz który ma za zadanie uzupełniać czołgi średnie. Czy Pantera powstała jako pojazd mający za zadanie uzupełniać czołgi średnie? Otóż nie, Pantera została opracowana jako następca czołgu średniego Panzer IV, Pantera miała stanowić trzon niemieckich wojsk pancernych, stąd też była produkowana w większych ilościach od niemieckich czołgów ciężkich Panzerkampfwagen VI Tiger (Tygrys) i Panzerkampfwagen VI Ausf. B Königstiger (Tygrys Królewski). Jeśli brać pod uwagę uzbrojenie i opancerzenie, Pantera była silniej opancerzona i uzbrojona od czołgów średnich T-34, M4 Sherman, Panzer IV, a na dodatek nie była wcale wyraźnie słabiej uzbrojona i opancerzona od czołgu ciężkiego Panzerkampfwagen VI Tiger. Jednak czy to oznacza że była czołgiem ciężkim? W mojej ocenie nie. Przede wszystkim oceniając czy Pantera była czołgiem ciężkim, należy ją w mojej ocenie porównać do czołgów niemieckich, a nie do czołgów używanych w innych armiach niż niemiecka, bowiem według mnie aby uznać że czołg opracowany dla armii X był czołgiem ciężkim, wóz ten powinien być lepiej uzbrojony i opancerzony od czołgu średniego armii X, niezależnie od tego jak wyglądał stosunek uzbrojenia i opancerzenia czołgów armii X do uzbrojenia i opancerzenia wozów przeciwnika (zakładam tutaj że jedną z cech czołgu ciężkiego jest lepsze uzbrojenie i opancerzenie względem czołgu średniego tej samej armii). Jak już wcześniej napisałem, Pantera była lepiej opancerzona i uzbrojona od niemieckiego czołgu średniego Panzer IV, a jednocześnie wcale nie była wyraźnie słabiej opancerzona i uzbrojona od niemieckiego czołgu ciężkiego Panzerkampfwagen VI Tiger. Jednak jak już napisałem we wpisie dotyczącym tego czy Pantera była czołgiem podstawowym, nie uważam aby Pantera była czołgiem tej samej generacji co czołg średni Panzer IV i czołg ciężki Panzerkampfwagen VI Tiger. Uważam że czołg Panzer IV w wersjach z długolufową armatą KwK 40 i czołg Panzerkampfwagen VI Tiger były wozami tej samej generacji, natomiast Pantera jako następca czołgu Panzer IV była wozem następnej generacji względem Panzer IV i Tygrysa. Następcą czołgu Panzerkampfwagen VI Tiger był czołg ciężki Panzerkampfwagen VI Ausf. B Königstiger, stąd też uważam że Pantera była wozem tej samej generacji co Panzerkampfwagen VI Ausf. B Königstiger, a nie Panzerkampfwagen VI Tiger. Jeśli porównać Panterę do czołgu ciężkiego tej samej generacji, tak więc do czołgu Panzerkampfwagen VI Ausf. B Königstiger, okaże się że Pantera była od niego zdecydowanie słabiej uzbrojona i opancerzona. Na zakończenie dodam że niemieckie czołgi ciężkie były używane w batalionach czołgów ciężkich, natomiast Pantery nie była używane w tego typu batalionach. Ogólnie rzecz biorąc, uważam że Pantera była bardzo dobrze uzbrojonym i opancerzonym czołgiem średnim, charakteryzującym się dużą masą w porównaniu z innymi drugowojennymi czołgami średnimi, jednak nie była czołgiem ciężkim.

 

 

*M26 Pershing powstał jako następca czołgu średniego M4 Sherman, czołg M26 miał więc pełnić rolę czołgu średniego. M26 Pershing klasyfikowany był swego czasu jako czołg ciężki, ale podobno tego typu klasyfikacja wynikała ze względów propagandowych. Po zakończeniu drugiej wojny światowej M26 Pershing został przeklasyfikowany z czołgu ciężkiego na czołg średni.

 

Reklamy
Pantera czołgiem ciężkim?

Pantera czołgiem podstawowym?

Czytając internetowe dyskusje na temat broni pancernej, wielokrotnie spotykałem się z tezą, zgodnie z którą niemiecki drugowojenny czołg średni Panzerkampfwagen V Panther (Pantera), był przodkiem współczesnych czołgów podstawowych, bądź wręcz czołgiem podstawowym. Dzisiejszy wpis poświęcony będzie właśnie temu zagadnieniu. Aby ocenić czy Pantera może zostać uznana przodka czołgów podstawowych, należy według mnie najpierw zdefiniować pojęcie czołg podstawowy. Czym więc jest czołg podstawowy? W mojej opinii można uznać że jest to czołg mający za zadanie zastąpić czołgi średnie i czołgi ciężkie, zbliżony do czołgów średnich, ale jednocześnie na tyle silnie uzbrojony i opancerzony, aby nie występowała konieczność uzupełniania go czołgiem ciężkim. Tutaj dobrze zaznaczyć że termin czołg podstawowy to odpowiednik anglojęzycznego pojęcia Main Battle Tank (MBT), które powstało w Wielkiej Brytanii pod koniec lat 50. Czy więc Pantera była czołgiem podstawowym? Według mnie nie. Przede wszystkim wprowadzony do uzbrojenia w 1943 roku czołg średni Panzerkampfwagen V Panther nie został opracowany jako następca czołgu ciężkiego Panzerkampfwagen VI Tiger (Tygrys), wprowadzonego do uzbrojenia w 1942 roku. Pantera miała jedynie zastąpić czołg średni Panzer IV, natomiast następcą Tigera był czołg Panzerkampfwagen VI Ausf. B Königstiger (zwany Tygrysem Królewskim), wprowadzony do uzbrojenia w 1944 roku. Co prawda porównując uzbrojenie i opancerzenie Pantery do analogicznych składników Tygrysa, można dojść do wniosku że Tygrys wcale nie wypadał wyraźnie lepiej od Pantery*, ale jednocześnie w mojej ocenie Tygrys nie był czołgiem tej samej generacji co Pantera. Według mnie można uznać że czołg ciężki Panzerkampfwagen VI Tiger był czołgiem tej samej generacji co czołg średni Panzer IV w wersjach z długolufową armatą KwK 40 kalibru 75 mm (armata KwK 40 stanowiła uzbrojenie czołgu Panzer IV od 1942 roku), natomiast czołg średni Panzerkampfwagen V Panther był czołgiem tej samej generacji co czołg ciężki Panzerkampfwagen VI Ausf. B Königstiger. Jednocześnie Tygrys Królewski to czołg zdecydowanie silniej uzbrojony i opancerzony od Pantery. Reasumując, czołgi średnie Panzerkampfwagen V Panther miały być zgodnie z niemieckimi założeniami uzupełniane przez czołg ciężkie, stąd też Pantera nie była pod względem koncepcji taktycznej przodkiem czołgów podstawowych. Pantera była co prawda silnie uzbrojona i opancerzona w porównaniu do najbardziej popularnych alianckich czołgów średnich, była też silnie uzbrojona i opancerzona w porównaniu do czołgu średniego Panzer IV, którego miała zastąpić (co ostatecznie nie nastąpiło i Panzer IV produkowany był praktycznie do końca wojny), ale nie czyni to z niej czołgu podstawowego. Tutaj można zadać kolejne pytanie, a mianowicie: czy Pantera przypomina pod względem konstrukcji czołgi podstawowe? Jednak w mojej ocenie i tym razem należy odpowiedzieć negatywnie na tak postawione pytanie. Jedna z cech charakterystycznych Pantery, podobnie jak innych niemieckich czołgów z okresu drugiej wojny światowej, to układ konstrukcyjny w którym silnik znajduje się z tyłu czołgu, a skrzynia biegów i koła napędowe znajdują się z przodu wozu. Taki układ konstrukcyjny praktycznie wymarł po zakończeniu drugiej wojny światowej. Z tego co wiem jedyny powojenny czołg o takim układzie konstrukcyjnym to japoński Typ 61 z lat 60., który i tak został zastąpiony opracowanym w latach 70. czołgiem Typ 74, który z kolei ma układ konstrukcyjny ze zblokowanym układem napędowym umieszczonym z tyłu wozu. Zblokowany układ napędowy znajdujący się w tylnej części pojazdu (silnik, skrzynia biegów i koła napędowe znajdujące się z tyłu wozu) to cecha znacznej większości czołgów podstawowych. Istnieją wyjątki od tej reguły, czego przykładem wspomniany wcześniej japoński czołg Typ 61 (zakładając że Typ 61 to czołg podstawowowy, a nie czołg średni) oraz izraelski czołg Merkava (przy czym Merkava ma zblokowany układ napędowy umieszczony z przodu, a nie rozwiązanie zastosowane w Panterze), jednak wyjątki te pozostają wyjątkami, a nie regułą. Inne cechy charakterystyczne Pantery to zawieszenie z podwójnymi wałkami skrętnymi i kołami ustawionymi w szachownicę. Wałki skrętne są co prawda najbardziej popularnym rozwiązaniem w zawieszeniach czołgów podstawowych, ale trudno znaleźć czołg podstawowy z podwójnymi wałkami skrętnymi. Trudno również znaleźć czołg podstawowy z kołami ustawionymi w szachownicę. Ogólnie rzecz biorąc, Pantera pod względem konstrukcji nie przypomina czołgów podstawowych. Biorąc pod uwagę że Pantera nie przypomina czołgów podstawowych ani pod względem koncepcji taktycznej, ani pod względem konstrukcji, uważam że trudno Panterę uznać za przodka czołgów podstawowych, a tym bardziej trudno ją uznać za czołg podstawowy. Co prawda można uznać że czołgi podstawowe wywodzą się z czołgów średnich, do których należy zaliczyć między innymi Panterę, ale nie oznacza to że zasługuje ona na miano przodka czołgów podstawowych w większym stopniu niż inne czołgi średnie z okresu drugiej wojny światowej.

 

 
*Armata czołgu średniego Panzerkampfwagen V Panther nie wypadała wyraźnie gorzej od armaty czołgu ciężkiego Panzerkampfwagen VI Tiger, przynajmniej jeśli oceniać armatę przede wszystkim na podstawie przebijalności stosowanej w niej amunicji przeciwpancernej. Przedni pancerz kadłuba Pantery był bardziej odporny na ostrzał od przedniego pancerza kadłuba Tygrysa. Jednocześnie boczny pancerz kadłuba Tygrysa był bardziej odporny na ostrzał od bocznego pancerza kadłuba Pantery. Natomiast czołg ciężki Panzerkampfwagen VI Ausf. B Königstiger wypadał lepiej od Pantery zarówno pod względem przebijalności amunicji przeciwpancernej uzbrojenia głównego, odporności przedniego pancerza na ostrzał, jak i pod względem odporności bocznego pancerza na ostrzał.

Pantera czołgiem podstawowym?